نواحی و مناطق قالی بافی

فرش دستباف پاكستان

فرشبافی در پاکستان، صنعت جدیدی نیست، از لحاظ تاریخی، برخی از ایالات چادرنشین در مغرب و شمال غربی پاکستان به فرشبافی اشتغال داشته و این حرفه را از ایام باستان تاکنون ارائه داده‌اند.

در دورة فرمانروائی مغولان بر این منطقه از قرن شانزدهم تانوزدهم و بویژه در زمان سلطنت اکبرشاه (از ۱۵۵۶ تا ۱۶۰۵ میلادی) فرشبافی از تحرک بیشتری برخوردار شد. اکبرشاه تعدادی از قالیبافان ماهر ایرانی را برای توسعة هر چه بیشتر این صنعت به ولایت خود آورد. اولین کارگاههای قالیبافی به سبک جدید در ایالت پنجاب دایر شد.از آنجا که این صنعت قویا برای ادامه حیات خود به تشویق و حمایت حکام و امرای محلی نیاز داشت بموازات انشعاب اگرا و دهلی بعنوان مقر حکمرانی فرشبافی در این مناطق رونق گرفت. بعد‌ها در سایر نقاط پاکستان، این حرفه عمومیت یافت.
در این تجدید حیات صنعت فرشبافی در پاکستان از سال ۱۹۴۷ به بعد آغازمی‌شود. زیرا بعد از متنوع شدن پاکستان از شبه قاره هند قالیبافان که اکثراً مسلمان بودند، به پاکستان کوچ کردند. ظرف سی‌سال اخیر قالیبافی در پاکستان بسیار پیشرفت کرده است. تقریباً همه قالیهای تولیدی این کشور بخارج صادر می‌شود و صنعت فرشبافی در تأمین ارز برای پاکستان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
ـ گستردگی صنعت فرش
از آنجا که تعداد زیادی از کارگاههای قالیبافی بطور غیر رسمی فعالیت می‌کنند ومحدودة فعالیت آن‌ها تمام کشور را در بر می‌گیرد هیچ نوع آمار و اطلاعات دقیقی درمورد درجه بزرگی یا کوچکی این صنعت در دست نیست. بر طبق برآوردهای غیر رسمی تعداددارهای قالی در پاکستان حدود ۳۰۰ هزار و افراد شاغل در بافت فرش و صنایع جنبی و دادو ستد آن یک میلیون نفر است. بطوریکه تخمین زده می‌شود، درآمد حاصل از صدور فرش ۵/۱۲ درصد کل درآمدهای صادراتی پاکستان را تشکیل می‌دهد.
توزیع جغرافیایی فرشبافی
از مراکز متعدد فرش بافی پاکستان اطلاعات دقیق در دست نیست، مراکز فرش بافی پاکستان به ۵۴ منطقه ایالتی تقسیم کرده‌اند. ۷۵% کل فرشهای تولید شده پاکستانی در ایالت پنجاب در شمالغرب کشور تولید می‌شود و بیشتر مراکزتولید منطقه مثلثی شکل بین «لاهور»، «لیالپور» و «مولتان» قرارگرفته است.
دیگر مراکز تولید فرش در اطراف پیشاور و ایالت سند قرار دارند. قبایل کوچ نشینه م در پاکستان فرش بافی می‌کنند ولی تولیدات آن‌ها جزیی است از مناظقی که فرش‌های شبه ایرانی تولید می‌کنند می‌توان «شیخ‌پور»، «فیض آباد»، «گجران والا»، «مولتان»، «مظفر گاز» و «دره غازی خان» و از مناطقی که فرش‌های نوع بخارا، راتولید می‌کنند و می‌توان از «لاهور»، «سیالکوت»، «بهاروالپور» و «فیصل آباد» نامبرد

بیشتر قالی‌ها در خانوارهای روستائی یا در شهرک‌هائی که در ناحیة لاهور ـلیلاپور و مولتان ـ در شمال ایالت سند ـ قرار دارند بافته می‌شود. خانواده‌های روستائی به هنر فرشبافی به عنوان حرفه‌ای که می‌توانند برای آن‌ها منبع کسب درآمداضافی باشد نگاه می‌کنند. قبایل و ایلات چادرنشین نیز بنوبه خود تولید کنندة انواع خاصی از فرش هستند. هیچگونه آماری در مورد میزان تولید فرش ایلاتی در پاکستان وجودندارد. فقط می‌توان گفت که حجم تولید فرش در ایلات و قبایل چادرنشین ـ در مقاممقایسه با کل تولید ـ واحد اهمیت نیست.
بمرور زمان، برخی از مناطق پاکستان، دربافت انواع خاصی از فرش که تولید آن‌ها بمقیاس وسیع و کیفت آن‌ها بطور نسبی مرغوب استمهارت کسب کرده‌اند. مناطق فیصل آباد، گجران والا، و شخون پورا عمدتاً فرشهای ایرانی ۱۸/۱۶ گره (در هر اینچ مربع) و نواحی مولتان، مظفر گره و درة فازی خان، کلاً قالیهای سبک ایرانی ۱۶/۱۴ گره می‌بافند.
در مناطق لاهو، می‌الکوت، بهاوالپور، و فیصل آباد قالیهای سبک مرو و بخارا بافته می‌شود.

قاسم شهاب‌پور

منبع :