نقوش و طرح های فرش

فرش بیجار (قسمت پنجم)

نقوش باغی باغ و قالی از قدیمیترین پدیده های ایرانیها در سراسر تاریخ است نشانه هایی وجود دارد مبنی بر اینکه باغ  و فرش ارتباط تنگاتنگی باهم داشته اند.

درایران دست کم ازدوره ی هخامنشی وساسانی درپیش ازاسلام وهمچنین ازدوره های ایلخانی، تیموری وبه ویژه دوره ی صفوی آثارمهمی ازچهارباغ های قدیمی به جا مانده است.این باغها را دردوره ی هخامنشی پردیس می گفتند.درنظر ایرانیان باغ با درختان و آبهای روان به ویژه دوران پس از اسلام،نمادی از بهشت موعود بوده است. نمونه هایی از قالیهایی با طرح چهارباغی درغرب ایران بویژه درکردستان وجود دارند این طرح بازتابی ازنقش چهارباغ است. آثارموجود نشانگرتداوم طرح و نقش فرش چهارباغی وساخت چهارباغ درمنطقه ی غرب است که پایدارترازسایرنقاط ایران بوده وتا اواخردوره ی قاجارادامه یافته است.اسناد و مدارک نشان میدهدکه چهار باع سازی در کردستان از دوره ی صفوی آغازی مجدد داشته است. دربیجار نیز بافت اینگونه فرشها متداول بوده است و تصورمیشود که بانیان و سفارش دهندگان چهارباغ وقالیهای طرح گلستان ازیک گروه اجتماعی بوده اند وتصورمیشود آنان درزمره ی حاکمان محلی بوده باشند.
دراین طرح، یک باغ رابا حوضها ونهرهایی اصلی و فرعی که جاریست وهمچنین درختان وگل ها، شکوفه ها،ماهیهای درون حوضها ،حیوانات وپرنده ها به تصویر کشیده است این طرها منظم وچهار گوشه است و همیشه دو جوی پهن مستقیم عمود برهم برهم وبه شکل چلیپا سطح آن را به چهارمربع یا مستطیل تقسیم میکردنند که گاهی به آن چها باغ نیز گفته میشودسبک طراحی و نقشپردازی باغ هماهنگ با شرایط اقلیمی بیجارمیباشد دریک نوع از این قالی ها علاوه برنقوش هندسی، طبیعت گرایی در نقوش به ویژه درختان آشکارتراست غالب طرحهای باغی دارای نقوش هندسی نیزهستند رنگهای اینگونه طرحها متأثرازرنگهای گل و گیاهان ودرختان منطقه تأثیر پذیرفته اند به سخنی دیگرسرچشمه ی این رنگهانیز همان طبیعتی است که منشأ همین باغ ها وفرشهای باغی است. حاشیه ها نیزمتأثربه تبعیت ازمتن دارای نقوش متن است.

 

نویسنده سمیه(سیمین)خسروی دانشجوی ارشد فرش دانشگاه هنر اسلامی تبریز

منبع :