نواحی و مناطق قالی بافی

گليم در مناطق مختلف ايران

گلیم سنه سنه، امروزه سنندج (مرکز استان کردستان) نامیده می‌شود.

در هیچ جای ایران گلیم‌هایی به ظرافت گلیم‌های سنه بافته نمی‌شود.طرح آن بیشتر طرح هراتی آمیخته با طرح بوته‌ای و خطوط مورب در رنگ‌های متعدد است. زیبا‌ترین طرح گلیم سنه، ترنجی در وسط و زمینه‌ای رنگی دارد و بته‌ای نیز با ظرافت در آن بافته شده است.

گلیم قشقایی

رنگ‌های تند و شاد از ویژگی‌های گلیم قشقایی است، اما رنگ‌های متضادی نیز در کنار رنگ‌های قرمز و زرد به کار می‌رود. نقوش هندسی بخش اساسی طرح‌های قشقایی هستند، مانند: هشت ضلعی، ستارة هشت پر، تصاویر طاووس، بز، آهو و...

دار‌های قشقایی اغلب قابل حمل و نقل است. در کوچ دار را روی ش‌تر یا قاطر حمل و نقل و موقع کار به روی زمین پهن می‌کنند.

گلیم افشار

طرح مخصوص افشار معمولاً ستاره‌های متعدد بر روی زمینه‌ای به رنگ طبیعی یا رنگ سیر است. نقش‌ها، گل‌های ستاره‌ای هستند که به صورت مورب کنار هم چیده می‌شوند و به صورت لوزی در هم نمایان می‌گردند.

گلیم پارچه‌ای

در آذربایجان بافته می‌شود که به آن گوینه می‌گویند.

گلیم زرند

که دارای بافت چاک دار کوچک می‌باشد. غالباً کار عناصر ترک زبان شاهسون است که تعداد زیادی از آن‌ها در این منطقه مقیم گردیده‌اند. گلیم‌های زرند دراز، باریک و بادوام‌اند. طرح‌های قراردادی با گل و گیاهی با مو خزنده و گاهی به صورت طرح لوزی مشبک و یا دو تا سه ترنج درهم هستند.

گلیم ترکمنی

گلیم ترکمنی سبک و محکم است. در این گلیم‌ها رنگ مهم‌ترین عامل است و رنگ قرمز با سایه روشن‌های مختلف نقش ویژه‌ای دارد، رنگ‌های دیگر نارنجی، آبی، سبز و گاهی زرد است. این رنگ‌های متضاد هماهنگی زیبایی به وجود می‌آورند. قبیلة ترکمن‌ها طرح‌های خود را بر حسب نقش اصلی طبقه بندی می‌کنند که آن را گل می‌گویند، و آن‌ها را به شکل شش یا هشت وجهی منقوش می‌کنند. هر گل نمودار یک خانوار است. معمولاً نقش‌های ترکمنی چهار قسمت دارد. دو تاریک (شب)، دو روشنی (روز) است. نیروی زندگی در هر (ابه) در مرکز است (یعنی پدر). مجموعة نقوش حاشیه‌ای دارد که فامیل‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند که به صورت مجزا اما همه در کنار یکدیگر هستند.

اشکال غیر متداول

گلیم سجاده‌ای

گلیم سجاده‌ای با نقش ممتاز، محرابش سطح کوچک قابل حمل و تمیزی است که می‌توان آن را بر روی زمین گسترد آن طور که محرابش رو به قبله باشد. گلیم‌های سجاده‌ای گاهی اوقات به صورت پرده و تزئین درب مساجد به کار برده می‌شود.

سفره و رو کرسی

این‌ها گلیم‌هایی هستند که توسط طوایف کرد و بلوچ و به شکل مربع که جهت استفاده سفره باشد بافته می‌شود. سفره‌ای کناره را بلوچ‌ها به صورت قالی‌هایی می‌بافند که کنار قالی‌های بزرگ در اتاق قرار می‌دهند. گلیم‌های رو کرسی به عنوان پوشش روی منقل یا تنور به کار می‌رود. در سرمای سخت زمستان لایه‌هایی از نمد که روی آن یک رو کرسی پهن می‌کنند یک پتوی گرم خانوادگی را به وجود می‌آورد.

خورجین

مردم عشایر کمتر اثاثیه‌ای به کار می‌برند. بنا بر این خورجین‌ها برای ذخیرة اشیا و حمل و نقل استفاده می‌شود. این کیسه‌های دو لنگی برای حمل سبزی و مواد غذایی بوده و بر روی شانه می‌اندازند. خورجین‌های بزرگ‌تر را بر پشت ش‌تر یا الاغ می‌اندازند.

نمکدان

کیسه‌های نمکدان شکل مخصوصی دارد که گردن بلند و باریک آن را می‌توان پیچید و تا کرد تا کیسه بسته شود و محتویات با ارزش آن در برابر رطوبت محفوظ بماند.

استان مازندران

در اکثر روستاهای مازندران نوعی دار افقی مشابه استفاده می‌شود که به کرچال معروف است و علاوه بر آن از دارهای عمودی نیز در تولید قالی، قالیچه، تابلو فرش و گلیم بهره می‌برند. آلاشت از مراکز مهم تولید جاجیمچه (یا حمام سری) می‌باشد.

چنته نیز نوعی کیف می‌باشد که معمولاً یک سمت آن ساده یا راه راه و طرف دیگر آن دارای نقش است و جنس آن نیز از جاجیم، گلیم یا بافت گره دار (قالی) می‌باشد. لفور را می‌توان مهم‌ترین مرکز تولید آن به شمار آورد.

از مراکز تولید جاجیم نیز می‌توان به آلاشت، لفور، روستاهای اطراف بابل و قائمشهر (مانند دراز کلا)، روستاهای اطراف ساری (مانند رسکت)، روستاهای اطراف آمل (مانند سنگچال) و روستاهای اروس مالخوس (مرز مازندران و سمنان) اشاره کرد که معمولاً جاجیم‌های تولیدی این مناطق دارای بافتی راه راه و رنگارنگ هستند و در بافت آن‌ها از کرک، پشم یا کاموا استفاده می‌شود.

یکی از مشهور‌ترین دستبافته‌های مازندران گلیمچه متکازین می‌باشد که در روستای متکازین در حوالی بهشهر بافت آن رایج بوده و هست. اکثراً در بافت گلیمچه‌ها از روش پود اضافی استفاده می‌شود.

در روستاهای آلاشت و روستاهای بین بابل و قائمشهر (دراز کلا) نیز بافت چنته، جاجیم، گلیچ و گل دار (مشابه گلیج) مرسوم است. در بافت گلیج معمولاً بعد از هر ۱۲-۱۰ رج بافت ساده که روی کرچال با ماکو انجام می‌شود، یک سری نقش نیز با دست زده می‌شود. بافت گلیم نیز در اکثر مناطق مانند کلاردشت و آلاشت به صورت پله‌ای و چاک دار است.

رنگرزی در استان در گذشته اکثراً سنتی و طبیعی بود، اما امروزه مانند اکثر نقاط کشور رنگرزی شیمیایی تا حدود زیادی جای آن را گرفته و رنگ‌های مورد استفاده نیز اکثراً رنگ‌های سورمه‌ای، آبی، سبز، قرمز، کرم و نیز نارنجی، زرد و سفید را شامل می‌شود.

منبع: دانش و صنعت فرش

منبع :