نقوش و طرح های فرش

فرش بیجار (قسمت نهم)

نقش گلدانی نقش کهن گلدانی از اساسی‌ترین نقشمایه‌های الگوساز در فرهنگ تصویری ایران چه به صورت منفرد وچه در ترکیب بوده وازمظاهرمفرح و خرمی بی‌پایان است.

کثرت گونه‌ها، تنوع فرم و ساختار انعطاف پذیر آن در همنشینی با نقشمایه‌های دیگر، نقش‌مایهٔ گلدان را به عنصر پایه و هادی دیگر نقش‌ها مبدل نموده است. این نقش نماد کهن مرتبط با آیین باروری و حاصلخیزی است. ازهزارهٔ سوم پیش از مسیح تا زمان حال به اشکال گوناگون و بی‌شماری تجسم یافته است، طبق تداعی‌های نمادین گلدان، معمولا آن را به حالت مسفقر برپایه‌های شکل هلالی ماه نشان می‌داده و در آن گیاهانی می‌نهاده و این نشانهٔ فراوانی و یا یکی از درختهای کیهانی است، غالبأ از لبهٔ گلدان یک جفت اسلیمی ریز آویخته است که در اصل خوشه‌های خرمایی بوده است که بر ماه درخت آویخته بود و سپس شاخه‌های آویخته بر هر یک از دو درخت کیهانی است که از شاخه‌های درخت نخل برآمده و سرانجام به درون خود گلدان بازگشته است (پوپ، ۱۳۷۸،۲۷۲۲).
این نقش، نقشی کهن در هنر‌ها و صناعات ایران بوده است. سیروس پرهام در هنگام بررسی نقش ناظم بحثی مفصل دارد که عنصرو نقش گلدان در آن از جهات قدمت به ویژه تغیر و تکامل آن حائز اهمیت است. از آن جمله است عصر سرو-گلدان و دو دورهٔ تکاملی آن و جریان دگرگونی سرو- گلدان به سروگلزار هزار گل (پرهام، ۱۳۷۸، ۳۱۷).
پوپ در اثر معتبر خویش یعنی کتاب سیری در هنر ایران به شرح طرح گلدانی پرداخته است (در پایان سده -ی دهم هجری یک گروه قالی پیداشد که بسیار شاخص و اصیل است و از بعضی جهات از سنت قالیبافی
جداست، هرچند که از نظر خصوصیات کاملا ایرانی است و شایدهم درخشان‌ترین جلوهٔ این هنرباشد.
این گروه را عمومأ قالی‌های گلدانی نامیدند (پوپ، ۱۳۷۸، ۲۷۲۱). قالی‌های گلدانی مربوط به زمان شاه عباس صفوی بوده که از زمان صفوی تعداد اندکی از این قالی‌ها باقی مانده است. این طرح دردوران قاجاردوباره بافته شد. یکی از کانونهای فرشبافی که درآن طرح گلدانی بافته شد بیجاربود. درطرحهای این شهر نیز همانند سایر کانونهای فرش بافی نقش گلدان در اندازه‌های مختلف و با گلهای متنوع استفاده می‌شده که درردیف‌های افقی فرش تکرار می‌شده یا گاهی فقط یک گلدان با انبوهی از شاخه‌های بلند گل‌ها درپایین متن قرارمیگرفته است. گاهی نیز در دوطرف آن به جای دسته گلدان نقش پرنده به کارمی رفته است. رنگ زمینهٔ اینگونه فرش‌ها تیره و رنگ اجزا و گل‌ها روشن و از طبیعت الهام گرفته شده بود. حاشیه‌ها دارای طرح گلفرنگ است.

ویژگی ها

نام طرح

طرحی است واگیره ای که بشکل سراسری یا  لچک ترنج استفاده میشود.دراین نقش دوماهی حول یک گل شاه عباسی قرارگرفته اند

ماهی درهم

طرح واگیره ای وبسیارآسان، متشکل ازیک گل وچهار نیم دایره ی منحنی که به هم وصل شده واز اتصال آنها یک لوزی تشکیل میگردد فضای پیرامون دایره ها با گل شاه عباسی پرمیگردد. طرح افشان است.

مینا خانی

طرحی است درختی که گاه تک درخت و گاه همراه با سایردرختان درمتن فرش قرارمیگیرد، این طرحبه صورت هندسی به کار میرود

بید مجنون

نمودی زیبا ازباغهای ایرانی، طرحی منظم وچهارگوش، تلفیقی ازنقوش هندسی و طبیعی، دارای نقوش حیوان و پرندگان درمتن، وجود نهرهایی که باغ را به چهار بخش تقسیم می کنند

باغی

ذهنی باف ، شباهت به طرحهای هریس، دارای جزئیات فراوان، بزرگ پارچه

سمنبرخانم

این اسلیمی بی شباهت به دوفک بازدهان اژدهای افسانه ای نیست ، به همراه نقوش ختایی بکارمیرود

اسلیمی ها کاهی بسیار درشت هستند

اسلیمی دهن اژدری

نقش گلدان گاه به صورت تک نقش وگاه گلدانهای متعدد، استفاده از گلهای متنوع

گلدانی

نویسنده سمیه(سیمین)خسروی دانشجوی ارشد فرش دانشگاه هنر اسلامی تبریز