نواحی و مناطق قالی بافی

فرش نایین (قسمت سوم)

بافت و تکمیل : فرش نایین دارای گره فارسی و دو پود است. ساختار فرش متکّی بر بافت و شرایط فنّی حتّی الامکان دقیق است. نقایص بافت از جمله کجی ، سره ، نزدن پود ، دودست شدن ، چند رنگی ، و غلط بافی در این فرش بسیار کم و کیفیّت تولید در حّد بالای استانداد است.

 

بدیهی است در اینجا هنگامی که صحبت از فرش نایین می شود ، نوعی فرش خاص مورد نظر است که از نظر بازارهای داخلی و جهانی ، به عنوان یک فرش عالی ایرانی شهرت ویژه یی دارد و به آسانی می توان دریافت که کیفیّت عالی بافت ، که متضمّن ثبات رنگ ، ابعاد ، استحکام ، دوام و همچنین صحّت و دقّت در نقشه است ، در این شهرت بی تاثیر نبوده است.

دارها عموماً چوبی است و تلاش هایی برای تبدیل آنها به دارهای فلزی صورت گرفته است. روش نصف دار و شیوه ی چلّه کشی و پایین کشی فرش ، مشابه مراکزی نظیر اصفهان و کاشان است و افرادی خاص در انجام این کارها مهارت و تجربه دارند.

تا آنجا که شاهد بودیم ، فرش هایی که درون منازل و عمدتاً به وسیله ی زنان بافته می شود ، به دلیل طولانی بودن زمان بافت ، فشار چندانی بر بافنده وارد نمیکند. پرداخت اوّلیّه ، ضمن بافت صورت می گیرد و پرداخت نهایی فرش بالاتر از 160 خفت (گره) با دست انجام می شود. نایین یکی از مراکز موفّق بافت فرش هایی بزرگ پارچه با کیفیّت خوب بوده است (شاید علّت این امر استاندارد بودن نسبی نقشه هاست که باعت افزایش سرعت تولید می شود). اگر چه امروز تعداد این فرش ها کم شده ، ولی استفاده از دستگاه های مکانیکی پیشرفته برای شستشو ، کزدادن (برای از بین بردن گره ها و پرزهای اضافی پشت فرش) و پرداخت ، در مراحل تکمیل این فرش ها ضروری است. کارگاه های نایین ، چه در مراحل بافت و چه در مراحل تکمیل ، عموماً روشن و پرنور بوده و از نظر استاندارد مطلوب می باشند و این امر بی تردید از دلایل بالا بودن کیفیّت فرش های تولیدی است.

فرش نایین نمادی از یک فرش خوب ایرانی

ویژگی های این فرش چست که این زمان آن را به عنوان یکی از شاخص ترین نمونه های فرش بافی اصیل و با ارزش ایرانی ، در سراسر جهان شهره ساخته است؟ تردیدی نیست که فرش نایین از آن نوع فرش هایی است که می توان آنها را بر اساس عرف بازار ، ظریف و هنری تلقّی کرد (یا چنین اشتهار یافته است). اگر سه عامل مهمّ اصالت طرح ، اصالت رنگ و دقّت در بافت را شرط های لازم برای یک فرش خوب بدانیم ، قرش نایین بالاترین امتیاز را در این زمینه دارد.

بررسی فرش نایین فرصتی به دست می دهد تا درباره ی برخی آرا و نظرایّات ، که در مورد وجوه مختلف فرش های ایرانی ابراز می شود ، و بعضاً تاثیرات مخرّب و منفی دارد ، به بحث بپردازیم . از جمله ی این قضاوت ها ، تصوّر نادرستی است که از فرش هنری ، به عمد یا به سهو ، در ذهن غالب مردم جای گرفته است و عموماً بر فرش های ریز بافت با طرح های پیچیده ، یا تابلو های پر کار و رنگین تعمیم یافته است .این قضاوت ها به خودی خود ایرادی ندارد و متاسّفانه دیده شده است که در مقابل چنین ارزشی ، فرش های درشت بافت (خرسک) ، فرش هایی روستایی و عشایری و طرح های ذهنی و سنتّی و به طور کلّی قسمت عمده ی فرش های تولیدی در ایران ، چگونه باری ضد ارزش می یابند.

با وجود این علی رغم تمام قضاوت های درست یا نادرست ، به خوبی دیده می شو که فرش ایران راه حرکت و رشد ویژه ی خویش را طی می کند. بسیاری از انواع فرش هایی که در ایران تولید می شود ، بدون هیچ برنامه ریزی ، یا زمینه سازی قبلی ، جای خاصّی برای خویش در بازار های داخلی و خارجی باز کرده اند. از این نوع فرش سراب ، جوشقان ، راور ، بیجار ، ساروق ، هریس و یا نمونه هایی قومی نظیر ترکمن و قشقایی ، امروزه نیز شهرت خویش را حفظ کرده اند و حتّی با معیارهای موزه یی و هنری سنجیده می شوند.

بنابراین ، ابتدا لازم است که برای قضاوت درباره ی یک فرش خوب از آن نوع فرش که علاوه بر کیفیّت مطلوب ، دارای فرهنگی و هویتّی ایرانی است معیاری ولو نسبی به دست دهیم و سپس به ارزیابی فرش نایین بپردازیم ؛ امیدکه مبنای اظهار نظرهای کامل تری قرار گیرد و در شناخت بیشتر فرش ایران موثّر باشد.

منبع : کتاب فرش نایین

 

منبع :