نواحی و مناطق قالی بافی

نوع و میزان تولید نایین

اگر قرار باشد از چندین مورد موفّق فرش باقی در ایران یاد شود ، بی شک فرش نایین یکی از آن موارد است. این فرش بر محمل ارزش های کیفی خویش ، نه تنها شهرتی به شایستگی در بازارهای جهان یافته است ، بلکه برای دست اندرکارن فرش در منطقه ، اعم از تولید کننده و فروشنده ، رفاه و رضایت نسبی به همراه آورده است.

 

این امر خود گواه صادقی است بر آن که لزوماً فرش بافی حرفه یی فقرزا نیست و می تواند سودمند و رضایت بخش باشد. برای تحقّق این امر و شناخت مسائل عینی مناطق فرش بافی به جستجو در منطقه ی نایین پرداخته ایم.

بیش از این اشاره کردیم که شهرستان نایین به آسانی می تواند مدّعی تولید یکی از بهترین     فرش های ایران به نام نایین باشد. اصولاً عوامل متعّددی نظیر فقر طبیعی منطقه ، کمبودهای کشاوزی ، سابقه ی تولیدات دستی ، و نوعی ذوغ فطری و طبیعی به تحقّق این امر کمک کرده است.

به این وصف ، اگر ادّعا کنیم تمام فرش هایی که در مناطق مختلف نایین بافته می شود دارای کیفیّت عالی و شرایط مطلوب است ، گزاف گفته ییم . زیرا همان طور که در بافرون ، جشوقان ، تودشک زفر (در روستای مارشینان) و جندق فرش هایی مرغوب و با کیفیّت عالی بافته می شود ، در مناطق خور ،اردیب ، گرمه و مهرجان فرش ها با کیفیّت نازل تری می یابد. در مسیر خور به طبس ، نزول بی وقفه ی کیفیّت فرش را به علّت استفاده از پشم ها و رنگ های نامرغوب و جفتی بافی دیدیم ، و با اندوه متوجّه شدیم که غالب مردم این نقاط نادانسته در دامی افتاده اند که قبلاً بافندگان فرش های مناطقی نظیر کرمان و همدان و غیره را به کام کشیده است.

بر اساس شنیده ها ، در شهرستان نایین در حدود 20.000 دستگاه دار قالی بافی وجود دارد که سالیانه حدود 120.000 متر مربّع فرش تولید می کنند. از این رقم در حدود 45.000 متر مربّع آن فرش هایی با کیفیّت خوب و عالی است. اگر فرض کنیم 50 درصد از 75.000 متر مربّع فرش تولید شده یی که در رده ی خوب و عالی نمی گنجند کیفیّت قابل قبول داشته باشد، باز هم متجاوز از 30 ، درصد از فرش منطقه به دلیل استفاده از موادّ اوّلیّه ی نامرغوب، کیفیّتی نازل یا رو به سقوط دارد.

مشاهدات و گفتگوهای ما در نایین ، خور و روستاهای اطراف آنها ، نتایج متفاوتی را به دست داد ، که اجمالاً چنین است:

در نایین و به صورتی کم تر در مرکز بخش خور ، سطح نسبی سواد بافندگان بالاست. مردان اگر همکار همسر خویش نباشند (به خصوص در شهر نایین که غالب مردان حرفه ی دولتی ، یا آزاد دارند) ، مشوقّ آنان هستند. خانم هادی زاده که از کودکی فرش بافته است ، بافنده ی قابلی است. وی با سواد است و از همکاری و همراهی شوهرش آقای قاسمی که کارمند بانک است یاد می کند. مردم روستای فرّخی و چند روستای دیگر ، با جمعیّتی در حدود 4000 نفر ، کلا فرش می بافند . فرش آنها متوسّط است. در روستای فرّخی با رضا رحمانی که همرا با همسرش زهرا رحمانی و خواهرش سکینه رحمانی ، به بافت فرش مشغول است دیدار کردیم.

در گرمه شاهد بافت فرش زیبایی بودیم که شهلا ، معصومه و بتول عارف ، که هر سه سواد دارند ، آن را می بافتند.

اردیب و عروسان قالی بافی متوسّطی دارند. بهترین فرش منطقه از آن جندق است که در آنجا فرش ابریشمی نیز بافته می بافند. در این بخش ، با وجود جدایی محسوس زنان از مردان ، و خصلت کارفرمایی مرد سالارانه در منطقه ، آقای حسین عارفی را مشاهد کردیم که با همسرش بتول و دخترش طاهره مشغول بافت فرش زیبایی بود. و بافنده ی ماهری است که بافت فرش را از کودکی یاد گرفته است و در مورد فرش منطقه نظریّات آگاهانه یی دارد. وی نظیر بسیاری از کسانی که با آگاهی به بافت فرش روی آورده اند از هنر خویش راضی است. او فقط از همکاری نکردن تعاونی ها و بانک به هنگام نیاز به موادّ اوّلیّه یاد می کند. در این منطقه دو همسر آقای عامری (که اجازه عکس برداری را به ما نمی دهد) فرش زیبایی را با کمک یکدیگر می بافند.

روستاهای اطراف نایین در مسیر نطنز ، نظیر جشوقان چو ( گش کو ، یعنی جوشقان کوچک) ، رحیم آباد ، ورزنه ، حزن آباد ، تودشک جو (از دوران های قدیم فرش بافی داشته است) ، اوشن باد افشان ، میلاجرد ، کوشکویه سگزی و مزرعه شور عموماً فرش بافی دارند و بافرون یکی از بهترین قالی های منطقه را عرضه می دارد. به موازات حرکت از طرف روستاهای خور در مسیر بیاذه ، در اینجا فقر طیبعی منطقه همراه با عاملی که عمدتاً فرهنگی است ، دقیقاً بر کیفیّت بافت و نهایتاً بازده اقتصادی اثر می گذارد. در روستاهای خور ، شاهد استفاده از پشم های نامرغوب و جفتی بافی ، به میزان فزاینده یی بودیم .

منبع : کتاب فرش نایین

منبع :