رنگ و رنگرزی

رنگرزی گیاهی (قسمت دوم)

رنگرزی گیاهی (سنتی)

در ایران قبل از اسلام، رنگرزی سنتهای بسیاری داشته و رنگرزان از احترام خاصی برخوردار بوده‌اند. نقوش دیواری شوش، سربازانی را نشان می‌دهد که لباسهای چند رنگ به تن دارند که به نظر می‌رسد این نقوش به وسیله نوعی چاپ با قالب باشد. کلافهای نخ و کاسه‌های کوچک خاص رنگرزی در حجاریهای تخت جمشید نیز نمونه‌هایی از توسعه هنر رنگرزی در ایران می‌باشد.

به تبع وجود دستبافتهای متنوع درایران و گسترش نساجی و قالیبافی در طول تاریخ، رنگ و رنگ آمیزی نیز در ایران از تنوع و گسترش خاصی برخوردار بوده است. کشف «فرش پازیریک» که رنگهای سرخ تیره، سبز، آبی، زرد کمرنگ و نارنجی در آن بکار رفته، نشان از آشنایی ایرانیان با رنگرزی الیاف در دوره هخامنشی دارد. با گسترش هنر قالیبافی در دوران بعد از اسلام، هنر رنگرزی نیز توسعه یافت. بی‌شک، وفور و تنوع گیاهان رنگزا در نقاط مختلف ایران دراین امر نقش به سزایی داشته است. وجود نمونه‌های منحصر به فرد قالیهای ایرانی در موزه‌های جهان شاهد این ادعاست.
از مهم‌ترین مراکز رنگرزی ایرام می‌توان به فارس، آذربایجان، اصفهان، خراسان، مرکزی، کاشان، کرمان، یزد، لرستان، همدان و ترکمن صحرا اشاره کرد.

تعریف رنگرزی سنتی:

رنگین نمودن الیاف یا پارچه‌های ابریشمی، پشمی، کرک، و پنبه را بااستفاده از مواد طبیعی که منشا ء گیاهی یا حیوانی دارند، با کمک روشهای قدیمی و کاملا «سنتی رنگرزی می‌گویند. حد اقل تا یک قرن پیش که رنگینه‌های رنگینه‌های شیمیایی نا‌شناخته بودند، الیاف مورد استفاده در نساجی بطور سنتی رنگرزی می‌شدند. رنگرزی سنتی، با وجود تفاوتهایی که در مناطق مختلف وجود دارد، دارای فرمول مشخصی است.

ابریشم یا پشمی که با مواد گیاهی رنگرزی می‌شود دارای نوعی جذابیت و زیبایی است که به مرور زمان و در اثر استفاده و قرار گرفتن در معرض نور و مواد قلیائی و.... نه تنها از ارزش آن کاسته نمی‌شود بلکه به ثبات و درخشندگی آن نیز افزوده می‌شود. علاوه بر این، رنگهای سنتی (گیاهی و حیوانی) حاصل تجربه صد‌ها ساله مردمان سخت کوش سرزمینی است که همواره با اقتباس از طبیعت به زندگی خود رنگ بخشیده‌اند، به این سبب از ارزش معنوی و مادی بسیاری برخوردار هستند.

رنگهای گیاهی:

روناس – اسپرک- نیل (ثمل) - گل بابونه – برگ انگور عسگری – چغندر- پوست پیاز-سرخس عقابی – برگ درخت توت – وسمه- گل رنگ- گل جعفری – برگ انجیر- گندل- غوز پنبه- خون سیاوش –پوست انار – بلوط- پوست گردو- هلیله سماق – بنه (پسته وحشی) – اکالیپتوس- گزنه- گنیما – شوند (پلم) – لرگ – زعفران – تیره سرخاب – خوشک (مردال آغاجی یا تور بیت) –جا شیر (کما یا شوید و مشی) – هون – از گیا هانی هستند که در ایران یافت شده و از رنگینه‌های آن‌ها در رنگرزی استفاده می‌شده است.

منبع: آرت

منبع :