نواحی و مناطق قالی بافی

کردستان و سنه

کردها از اقوام آریایی اند که شماری از آنان در غرب ایران ، جنوب دریاچه ارومیه و اطراف همدان تا مرز عراق و شمال خراسان سکونت دارند. در این منطقه وسیع طوایف مختلفی از کردها زندگی می کنند که بافته هایشان از نظر شیوه بافت ، طرح و رنگ ویژگیهای همان منطقه را دارا هستند.

 

در کردستان ایران 5 مرکز بافت شناخته شده است : سنندج به دلیل بافته های زیبا و مرغوب ، بیجار به لحاظ بافته های سنگین ، کاکابرو به دلیل قالی های تیره رنگ و سنگین و دو پوده ، کلیا یا سنقر به جهت قالی های پشمی و تک پوده با طرح های گوناگون و رنگ های روشن و سنجابی با طرح های شکسته و هندسی.

در منطقه کلیا جنس تار و پود قالی ها نخ است و قالی ها به صورت تک پوده بافته می شوند. پشمی که برای پرز قالی استفاده می شود کاملا تابیده و قالی های آن مانند قالی های سنندج پشت برجسته اند. قالی های کلیا رنگ روشن دارند و گاهی در بعضی نمونه ها متاسفانه رنگ های ارزان قیمت شیمیایی نیز مشاهده می شود. از جمله رنگ هایی که بسیار در این منطقه مورد استفاده قرار می گیرد نوعی رنگ سبز است. قالی های کردستان در اندازه های قالیچه ، کلگی و گاهی کناره بافته می شوند.

سنه

سنه یا سنه دژ نام قدیمی شهر سنندج است که از شهرهای مهم استان کردستان ایران به شمار می رود. قالی های این منطقه بسیار ظریف و اغلب به صورت تک پوده و با گره معمول سنه (گره متقارن) بافته می شوند ، با این تفاوت که در هر رج دو یا سه تار بین دو گره متغیر است و بدین ترتیب تارها در پشت حالت برجسته پیدا می کنند. چنین به نظر می آید که رشته های پشم در ناحیه سنه کاملا تابیده می شوند و در بافت پشت قالی گره ها به صورت برجسته نمایانند ، چنان که در بعضی از قالی های مرغوب سنه پشت قالی مانند کاغذ سنباده برجستگی های ریز دارد و دلیل آن بافته شدن قالی با گره خاص سنندج است. در سنه دست بافته ها در اندازه های پشتی ، ذرع و نیم ، دو ذرعی و کلگی بافته می شوند.

در رنگ آمیزی قالی های سنه رنگ های پخته ای مانند لاکی ، آبی ، سرمه ای ، خاکستری و عاجی به طور عمده برای زمینه به کار می روند و رنگ های دیگر به مقدار بسیار کم در کنار این رنگ ها دیده می شوند. رنگ کرم روشن فقط در زمینه قالی هایی که طرح هشت گل دارند به کار می رود. در این منطقه طرح های متفاوتی بافته می شود. از جمله این طرح ها می توان طرح های شکسته هندسی چند ترنجی و نقش سه ترنج متداخل روی زمینه ی ساده را نام برد و اکثر این ترنج ها در یک چند ظلعی محاطند. بین این طرح ها و طرح قالی های عشایر افشار شباهتی وجود دارد که ناشی از روابط نزدیک این دو قوم است. افشارها تا زمانی که به فرمان نادرشاه افشار به کرمان کوچ داده شدند در همین منطقه ساکن بودند. از طرح های متداول دیگر در سنندج بته است که به نقش بته بروجرد شباهت دارد و فقط با توجه به شیوه متفاوت بافت سنه می توان آن را از بافته های بروجرد تشخیص داد. طرح دیگر طرح هشت گل قهر و آشتی است که هشت بته دور تا دور یک گل قرار گرفته اند و سطح قالی با تکرار این گلها پوشیده می شود. این طرح البته در دیگر مراکز قالی بافی مانند خراسان نیز بافته می شود اما با توجه به قدمت نمونه هایی از قالی های سنه که با همین طرح بافته شده است و در موزه نگهداری می شوند می توان منشا این نقشه را سنندج دانست. طرح هراتی یا ماهی از طرح های دیگری است که بافت آن در این منطقه رایج است و گاهی تمام سطح قالی و ترنج های تو در تو را می پوشاند.

منبع : کتاب فرش ایران

منبع :