نواحی و مناطق قالی بافی

کاشان

کاشان در بخش غربی کویر لوت در 258 کیلومتری تهران قرار دارد. این شهر از قدیم الایام در مسیر گذر کاروان های دو شهر قم و اصفهان قرار گرفته بود.

 

مردم این منطقه در کنار کشاورزی به ساخت صنایع دستی ، زری بافی ، مخمل بافی و قالی بافی اشتغال داشته و دارند. براساس حفاریها و اشیاء به دست آمده در کاشان و شهر ری کارشناسان معتقدند حداقل از هزاره سوم پیش از میلاد صنعتگران کاشان به بافت پارچه های ابریشمی کاملا آشنا بوده و هم چنین فن نقاشی زیر لعاب را در مورد ظروف سفالین آموخته بودند. این شهر در اواخر سال 621 هجری قمری توسط چنگیز مغول تخریب گردید. ولی در سالهای بعدی تجدید بنا شد و هنرمندان و صنعتگران دگرباره به فعالیت پرداختند. این تحول در مورد قالیبافی چنان بود که در سده 10 هجری قمری (دوره شاه طهماسب) کاشان به عنوان یکی از مراکز مهم قالیبافی درآمد و توانست هنرمند خلاقی چون استاد مقصود کاشانی بافنده هنرمند قالی های معروف بقعه شیخ صفی که اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت انگلستان نگهداری می شود تربیت کند. هم چنین درجه پیشرفت و تکامل هنر قالیبافی و رنگرزی و طراحی در قرن 11 هجری قمری در این ناحیه به اندازه ای بود که در آنجا نیز همانند اصفهان قالیهای زربفت ابریشمی معروف به قالی های پولونز یا لهستانی به سفارش خانواده های اشرافی و نجبای لهستانی می بافتند.

بعد از سقوط دولت صفوی و استیلای افغانها در نیمه اول قرن 12 هجری قمری صنعت بافندگی کاشان نیز چون دیگر نقاط ایران به زوال کشیده شد. اما در اواخر قرن 13 هجری قمری به اهتمام بازرگانی به نام محتشم دوباره قالیبافی در کاشان رایج شد و قالیهای این ناحیه در زمینه های طرح ، بافت و رنگ آمیزی به چنان درجه ای از پیشرفت رسید که توانست با بافته های نفیس دوره ی صفوی برابری کند. یکی از مشخصات ویژه قالی های کاشان استفاده از رنگ های متنوع گرم و ترکیب زیبای رنگها است. استفاده از رنگ سرمه ای در ترنج ها ، لچک ها و حاشیه که با رنگ های عاجی و دیگر رنگ های روشن توازن می یابد در کاشان رایج است. از دیگر مشخصات قالی های کاشان ترنج های کنگره دار و برگ های ظریف و شاخه و برگ های دندانه داری است که در اکثر نمونه ها مشاهده می شود.

به طور کلی طرح های اصیل قالی کاشان که از دوره صفویه الهام گرفته و به طرح های قدیم کاشان معروفند عبارتند از : درختی گلدانی ، لچک ترنج ، شکارگاه و جانوری و طرح های تصویری و نقوش اسلیمی.

بافت قالی در کاشان با استفاده از گره نامتقارن یا فارسی و روی دستگاه دار فارسی باف انجام می شود. قالی های این ناحیه غالبا دو پوده اند و جنس چله ها از نخ یا ابریشم طبیعی و جنس پرزها از ابریشم و کرک است که از مرغوب ترین نوع پشم به شمار می رود. قالی های مربوط به اوایل قرن 13 هجری قمری معمولا با کرک وارداتی مرینوس از منچستر انگلستان یا استرالیا بافته شده اند و رنگ قرمز دوغی خاصی دارند. از قرن 13 هجری قمری تا اواسط سده 14 هجری قمری قالی های کاشان در ابعاد بزرگ بافته می شدند به این ترتیب که بیشتر قالی ها بیش از ده متر مربع مساحت داشتند و قالی های کوچکتر ار 6 متر مربع بجز دو ذرعی و اندازه پشتی به ندرت بافته می شدند. ولی امروزه در این منطقه قالی و قالیچه در اندازه های گوناگون بافته شده ، به بازار عرضه می شوند.

منبع : کتاب فرش ایران

منبع :