نقوش و طرح های فرش

طبقه بندی طرح های قالی

درون مایه ها و اشکالی که اجزاء متشکله یک طرح را تشکیل می دهند از ترکیب و اتصال و چرخش و تداوم خطوط به وجود می آیند . حال اگر تمامی این خطوط با یکدیگر زاویه داشته باشند طرح های حاصل در سبک هندسی طبقه بندی می شوند . اگر این خطوط فاقد زاویه باشند سبک را منحنی و یا گردان می نامند و گاهی برخی از خطوط طرح با یکدیگر زاویه داشته و مقداری از مسیر خود را به صورت منحنی و بدون زاویه طی نمایند به آن سبک شاخه شکسته می گویند .

 

نمونه هایی از طرح های سبک هندسی را اغلب در فرش های ایلیاتی ترکمنی ، بلوچی ، لری ، افشاری و برخی از فرش های مراکز بافندگی شهری مانند قم ، جوشقان ، اردبیل و مناطق غربی ایران مشاهده می کنیم . گروه های فرعی این سبک عبارتند از هندسی جوشقانی ، هندسی کف ساده ، هندسی ستاره (موزائیک) ، هندسی بند قابی ، هندسی لچک و ترنج و هندسی خاتم شیرازی .

در اینجا لازم به ذکر است که اصطلاح طرح های اقتباسی که برخی از کارشناسان در مورد تعدادی از فرش های بافته شده در سبک هندسی را به کار می برند . از نظر نگارنده واژه ی صحیحی نیست . زیرا اگر مقصود طرح های ناحیه ی قفقازی باشد بی آنکه منکر تاثیر طرح های این ناحیه در طرح فرش های نواحی شمالی ایران مانند اردبیل ، مشکین شهر ، مغان ، زنجان و بسیاری از ایلات ایران شویم ، باید خاطر نشان کنیم که ناحیه ی قفقاز خود در اصل تا گذشته نه چندان دور جزئی از خاک ایران بوده و پس از جنگ های ایران و روسیه در زمان قاجاریه بر اساس معاهده های ترکمانچای و گلستان ضمیمیه ی خاک روسیه ی تزاری شده است . بنابراین در اصالت و وابستگی این طرح ها به مجموعه طرح های اصیل ایرانی هیچگونه شک و تردیدی وجود ندارد .

فرش هایی در سبک شاخه شکسته در مراکز فرش بافی هریس ، ساروق ، بیجار ، بختیاری و طرح های در سبک منحنی بیشتر در کارگاه های شهری و در مراکز بافندگی قم ، کاشان ، اصفهان ، تهران ، نائین ، کرمان و خراسان بافته می شوند .

طرح های قالی را بر حسب آنکه زادگاه آن در میان عشایر و ایلات بوده و یا اینکه توسط طراحان نقش قالی مراکز بافندگی شهری تهیه شده باشند ، به دو گروه بزرگ طرح های ایلیاتی و طرح های شهری تقسیم می کنند .

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :