کسب و کار

جایگاه صنعت فرش در اقتصاد و گره های صادرات قالی ایران

از مهمترین ویژگی های صنعت فرش دستباف ایران می توان تولید انبوه و عدم نیاز به تشکیلات وسیع اداری و یا موسسات بزرگ مالی، ایجاد اشتغال و درآمد به ویژه در مناطق روستایی، عدم احتیاج به سرمایه گذاری زیاد، ایجاد اشتغال در مشاغل جنبی نظیر پشم ریسی، رنگرزی و… متکی بودن بر امکانات داخلی و منبع مهم ایجاد درآمدهای ارزی، نام برد.

صنعت قالیبافی در درون خود چندین شغل جانبی از جمله رنگرزی، چله‌کشی، نقشه‌کشی،تهیه نخ‌های کرکی و ابریشمی و فروشندگی فرش دارد. بنابراین نقش فرش در اشتغالزایی و کسب درآمد برای بافندگان غیر قابل انکار است.
جایگاه صنعت فرش در اقتصاد

صنعت فرش از لحاظ اشتغالزایی، ایجاد ارزش افزوده و تحصیل ارز نقش قابل توجهی در اقتصاد ایران دارد. این صنعت ضمن این که کمترین میزان ارزبری را دارد، کم هزینه ترین شیوه ایجاد اشتغال در کشور را نیز به خود اختصاص داده است. امروزه تعداد کثیری در این صنعت مشغول فعالیت هستند و بیشترین جمعیت شاغل در این صنعت را زنان تشکیل می دهند.

از نظر ارزآوری نیز این صنعت سهم قابل توجهی در اقتصاد ایران دارد. به گزارش نشریه برنامه سازمان مدیریت برنامه و برنامه ریزی، در مجموع با بررسی صادرات فرش در طول سه برنامه گذشته از یک طرف سهم فرش از صادرات غیرنفتی در حال کاهش است و از طرف دیگر ارزش مطلق صادرات فرش نیز روند نزولی دارد. در سال های اخیر ارزش صادرات فرش ایران روند نزولی داشته و این کاهش منحصر به ایران نبوده است، بلکه کشورهای رقیب و کل جهان نیز با تنزل ارزش صادرات فرش مواجه بودند. کاهش ارزش صادرات فرش دستباف در ایران متاثر از عوامل بسیاری است که تاثیر هریک بر صادرات یکسان نبوده است.

در برخی از موارد یک عامل اثر خنثی کننده ای بر عوامل دیگر داشته است. این عوامل به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم می شوند. برخی از عوامل داخلی را می توان مربوط به تولید دانست و تعدادی از آنها به سیاست های اتخاذ شده، ارتباط دارد. از عواملی که به تولید مربوط می شود می توان از تنزل کیفیت تولید و افزایش قیمت تمام شده نام برد. این امر باعث شده که از قدرت رقابت فرش دستباف در بازارهای جهانی کاسته شود. در ایران تولید فرش برخلاف اکثر کشورهای رقیب که به صورت کارگاهی و در قالب مجتمع ها انجام می شود، به صورت تک بافی (خانگی) صورت می گیرد. هزینه تولید فرش در ایران در مجتمع ها به میزان ۵۰ درصد از هزینه تولید به صورت تک بافی بیشتر است و این امر ناشی از پرداخت برای ایام تعطیلی، عیدی و پاداش حق سنوات و پرداخت ۲۳ درصد حق کارفرما بابت بیمه تامین اجتماعی است. به علاوه تولیدکنندگان به منظور دستیابی به حاشیه سود مورد نظر خود به کاهش هزینه تولید با استفاده از مواد اولیه نامرغوب از جمله پشم دباغی شده، ابریشم نامناسب خارجی، به کارگیری پلی استر و … اقدام می کنند. ورود تولیدات با کیفیت پایین به بازارهای جهانی باعث شده تا به نماد تجاری فرش دستباف کشور که از دیرزمان جایگاه خاصی را نزد خریداران داشته است، خدشه وارد کند.

بالا بودن قیمت تمام شده فرش دستباف ایران در مقایسه با کشورهای رقیب؛ پاکستان و هند موجب شده تا قیمت متوسط هر کیلوگرم فرش دستباف ایران طبق آمار منتشره در سال ۲۰۰۳ میلادی برابر با ۲۶ دلار باشد. در حالی که متوسط قیمت فرش در کشورهای پاکستان و هند به ترتیب هر کیلوگرم ۱۵ دلار و ۹ دلار است.

از جمله عوامل داخلی دیگر، مربوط به سیاست های تجاری و ارزی متفاوت در مقاطع مختلف است. برخی از این سیاست ها آثار مطلوبی بر رونق و ارتقای صادرات داشته و برخی دیگر آثار نامطلوبی بر صادرات در این بخش گذاشته است. به عنوان مثال می توان به سیاست آزادسازی تجارت خارجی و رفع موانع صادراتی در ابتدای نخستین برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور اشاره کرد که به رونق صادرات فرش کمک کرد. یا معرفی نرخ ارز شناور برای کالاهای صادراتی و واردات بدون انتقال ارز به همراه سیاست های تکمیلی دیگر در امر توسعه صادرات نقش مؤثر داشته است. از جمله عوامل خارجی مؤثر در کاهش صادرات در سالهای اخیر می توان به کاهش تقاضای فرش دستباف در بازارهای جهانی به دلایل متعدد از جمله ظهور کالاهای اساسی جانشین فرش دستباف با قیمت های نسبی ارزان، رکود اقتصادی جهان و بیکاری و کاهش درآمدهای ناشی از آن اشاره کرد.

متمرکز بودن بازارهای صادراتی و تأثیر منفی آن بر ارزش صادرات از عوامل خارجی دیگر است. از جمله آثار منفی متمرکز بودن بازار فرش می توان به شکستن قیمت ها به علت رقابت ناسالم تعدادی از صادرکنندگان در یک بازار یا چند بازار محدود اشاره کرد که با اشباع بازار مذکور صادرکنندگان به منظور جلوگیری از راکد ماندن سرمایه خود به قیمت شکنی یا رقابت ناسالم اقدام می کنند.

همچنین رکود اقتصادی کشورهای عمده واردکننده فرش می تواندصادرات فرش کشور را تحت تأثیر قرار دهد. علاوه بر این برخی از عوامل بازار تشکیل اتحادیه های اقتصادی و تجاری می باشند و با وضع تعرفه ها مانع ورود کالاهای صادراتی کشورهای غیرعضو اتحادیه مذکور می شوند.

افزایش رقابت پذیری در بازار جهانی از دیگر عوامل خارجی است که با روند آزادسازی تجارت خارجی در سال های اخیر به علت باصرفه بودن صنعت فرش برای کشورهای رقیب به ویژه هند و پاکستان به دلیل ارزان بودن نیروی کار، استفاده از تعرفه های ترجیحی، مشابه سازی و تقلید و تبلیغات و پیگیری راهبردهای نفوذی در بازارهای جهانی و حمایت دولت آنها از قالی بافان روند رو به رشدی داشته است.

از ویژگی های رقابت پذیری این است که ضمن ارتقای کیفیت، قیمت نیز کاهش می یابد. عامل خارجی دیگر که در کاهش صادرات فرش نقش داشته است، نبود تبلیغات کافی و فقدان راهبرد نفوذی بازار است. تبلیغات به صورت مختلف نقش مهمی در معرفی فرش دستباف در بازارهای جهانی دارد. در برخی کشورها از جمله هند، دولت صندوقی را برای تبلیغات و بسط بازارهای جدید تشکیل داده است. اگر ما امروز در کشور خود برای گسترش بازار برنامه ریزی نکنیم، در آینده بدون تردید کاهش بیشتر صادرات فرش دستباف را تجربه خواهیم کرد.

سرمایه گذاران، تجار خارجی و مدیران فروشگاه های زنجیره ای کشورهای اروپایی و آمریکایی در بررسی چالش های صادرات فرش دستباف ایرانی به مواردی نظیر قیمت بالا، حضور واسطه ها، بحران مالی جهانی و سلیقه یابی در رنگ فرش ها در کشورهای مختلف اشاره دارند.

نماینده شرکت XXLOTUS که دومین فروشگاه بزرگ فرش در دنیاست گفت: بسیاری از مشتریان خارج از کشور نیازمند فرش های تجاری و ارزان قیمت هستند تا بتوانیم سهم بیشتری از فرش ایران در بازار داشته باشیم.

وی افزود: علی رغم اینکه گفته می شود فروش فرش ایرانی کاهش یافته است اما باید بدانیم که خریدار نهایی هنوز قدر فرش ایرانی را می داند.

در پایان یادآوری این نکته ضروری است که با توجه به اینکه اقتصاد و بازرگانی جهانی تغییر یافته است، ایران باید وضعیت تجارت و ارتباطات تجاری خود را با سیستم جدید جهانی متناسب کند، زیرا امروزه دیگر صادرات فرش به شکل سنتی امکان‌پذیر نیست. استفاده از شبکه اینترنت و ارتباطات خاص رایانه‌ای یکی از این راه‌هاست.

منبع: www.carpet-uicc.ir

منبع :