موزه های فرش

قالی چهار فصل (قسمت اول)

قالی چهار فصل «چهار گاه اساطيری،چهار جشن باستانی»


قالی چهارفصل یکی از باارزش ترین قالی های گنجینه فرش آستان قدس رضوی متعلق به دوره قاجار می باشد که انگشت شمار بودن قالی های چهارفصل مشابه آن، ارزش این اثر را چندین برابر کرده است.
علت نامگذاری این قالی به چهارفصل یا دوازده برج،نوع طرح خاص آن است که در آن متن قالی به چهار قسمت تقسیم شده که هر قسمت نشانگر فصلی از سال است و همچنین در آن دوازده برج از سال به همراه صور فلکی ، مشاهده می شود.
طرح قالی چهار فصل یکی از طرح های قدیمی و با ارزش است چنانکه پیشینه تاریخی آن به دوران ساسانی می رسد، گفته شده است در تیسفون« ایوان طاق کسری» چهار قالی که نمودی از فصول سال بوده، گسترده می شده است. مؤلف تاریخ طبری نام این چهار قالی را بهار خسرو یا بهار ناصر خسرو ذکر می کند؛ همچنین گفته شده در تخت طاووس سی قطعه قالی که هر یک برای يك روز ماه بودند و نیز چهارگونه قالی که هر یک گویای یک فصل سال بوده است وجود داشته است.
بنابراین امروزه علت باز بافت قالی چهار فصل نسبت به پیشینه تاریخی و انتخاب مضمون چهار فصل و تصاویری از آثار باستانی کشورمان، بی شک اتفاقی نبوده است. برای مثال انتخاب طاق کسری بعنوان مکانی که پیشینه قالی چهار فصل به آن باز می گردد وهمچنين انتخاب تخت جمشید«نماد فصل بهار و جشن نوروز» ، گنبد سلطانیه زنجان«نماد فصل تابستان و جشن تیرگان» ، طاق کسری یا ایوان مدائن«نماد فصل پائیز و جشن مهرگان» و مسجد کبود تبریز«نماد فصل زمستان و جشن سده» جاي تأمل دارد.

تصویر یک- نمای کلی از قالی چهار فصل

طرح: تلفیقی (ترنجی و تصویری)
محل بافت: تبریز
دوره/تاریخ بافت: قاجاریه/ اواسط قرن 13 هجری شمسی
تولید کننده: نا معلوم
اهدا کننده: نامعلوم
نوع گره: متقارن (ترکی)
رجشمار: 52 گره در 7 سانتی متر
ابعاد: 300×218 سانتی متر
جنس تار: پنبه
جنس پود: پنبه
جنس پرز: پشم

نویسنده: سید حسن احمدی

منابع و ماخذ:
1- احمدی ، سید حسن و ملک جعفریان ، عبد الحسین . " معرفی قالی چهارفصل " مقاله چاپ نشده . موزه فرش آستان قدس رضوی
2- بنام ، امید (1388). " قالی چهار فصل تبریز " . قالی ایران، شماره های 86 و 87 و 88.
3- قالی چهارفصل . شناسنامه قالی . موجود در بایگانی موزه فرش آستان قدس رضوی

منبع :