مواد و مصالح

آشنایی با پشم مغان (قسمت نهم)

چگونگی شناسایی الیاف پشم:


هدف از شناسایی الیاف، درك و شناخت ویژگیهای آنها برای گزینش درست عملیات ریسندگی، رنگرزی و بافت می باشد. با عدم شناسایی كیفیتهای واقعی یك لیف توانایی كاربرد و بهره برداری از آن را نخواهیم داشت لذا لازم است علاقمندان راه های تشخیص الیاف را به خوبی فراگیرند تا هنگام تهیه آنها با استفاده از دانش خود بهترین الیاف را برگزینند.
برای شناسایی الیاف پشم سه راه عمده وجود دارد.
▪ شناسایی به كمك سوزاندن الیاف
▪ شناسایی به كمك مشاهده میكروسكوپی
▪ شناسایی الیاف به كمك حلالهای شیمیایی.
از آنجا كه راه اول به جهت عدم نیاز به ابزارآلات دیگر و تنها به كمك شعله آتش به راحتی میسر است به آن می پردازیم و عكس العمل الیاف پشم را در برابر آتش در جدول ذیل منعكس می نماییم. نوع لیف در نزدیكی شعله داخل شعله خارج از شعله باقیمانده دود بو پشم دور نمی شود ندارد بوی مو و شاخ سوخته خودسوز نیست توده سیاه و نرم.
● بررسی پشم گوسفند مغان
گوسفندان ایران علاوه بر آنكه از نظر كیفیت پشم در ردیف گوسفندان با پشم ضخیم قرار دارند همگی جز( نژاد زل وقره گل كه بی دنبه و نیمه دنبه اند) از گوسفندان دنبه دار می باشند و به رنگهای سفید، سیاه، خرمایی و قهوه ای، نخودی، خاكستری و غیره دیده می شوند. گوسفندان ایران بر حسب سفید یا رنگین بودن بدن و نیز بر اساس وزن بلوغ به (سنگین، متوسط و سبك) تقسیم می شوند.
▪ ویژگی های پشم مغان
۱) قطر الیاف: ۴/۲۸ میكرون
۲) طول الیاف: ۱۴۹ میلیمتر
۳) رنگ: خاكستری- قهوه ای
۴) مقدار پشم: ۲ تا ۸/۳ كیلوگرم
۵) محل پرورش: شمال خراسان (سرخس)
این نژاد از بهترین گوسفندان گوشتی ایران است كه اصل آن در دشت مغان و ییلاق های سبلان و اطراف سراب و مشكین شهر و اهر و اردبیل نگهداری می شود. ایستگاهی نیز برای حفظ و نگهداری این گوسفند در مغان وجود دارد، اما به مرور زمان این نژاد به منطقه خراسان منتقل و با شرایط آب و هوایی بعضی از مناطق استان نظیر شیروان، بجنورد، قوچان و ... تطبیق یافته است.
لازم به ذكر است پشم گوسفند مغانی خراسان احتمالاً با سایر نژادها آمیخته گردیده است، و اطلاعات مربوط به نژاد مغانی خالص كه در مناطق آذربایجان پرورش داده می شوند جمع آوری و بشرح زیر می باشد:
رنگ پشم گوسفند مغانی سفید شكری یا سفید نخودی و شتری می باشد كه به ندرت سفید مطلق نیز در آن دیده می شود.
قسمت زیرین گردن، دست و پا و صورت فاقد پشم و از الیاف ضخیم موئی پوشیده شده است. روی پیشانی و پشت سر موهای قهوه ای رنگ دیده می شود. بره ها بیشتر به رنگ های قهوه ای روشن و به ندرت قهوه ای تیره است كه با افزایش سن گوسفندان تغییر رنگ می دهند و بروشنی می گراید.
پشم گوسفند مغانی از نوع بدترین و خشن ترین پشم های شناخته شده است. پشم چینی این گوسفند در دو نوبت بهار و پاییز انجام می شود. اولین پشم چینی در قشلاق صورت گرفته كه از ۵/۳-۱ كیلو متفاوت است. پشم بره كه در محلی به نام «بُركن» معروف است ظریف تر از پشم گوسفندان بالغ است. چین دوم پشم گوسفندان مغانی بیشتر برای تهیه پوشش دیواره و سقف چادرهای ایلاتی كه به نام «آلاچیق و كومه» خوانده می شود، بصورت نمد بكار می رود.
الیاف پشم این گوسفند ضخیم و دارای كانال بزرگی است بطوری كه مدولای آن سطح وسیعی را دربرمی گیرد و به علت عدم مرغوبیت در قالی بافی مصرف چندانی ندارد. در اطراف مشكین شهر و اردبیل قالیچه های كوچكی از آن تهیه می شود.

عبدالله احراری
منابع و مآخذ:
۱- اصول نگهداری و پرورش گوسفند – دكتر منوچهر سعادت نوری، دكتر صدرالله سیاه منصور، چاپ ششم، ۱۳۷۴.
۲- پژوهشی در فرش ایران- تورج ژوله.
۳- بررسی وضعیت گوسفندان استان خراسان و امكان ایجاد واحدهای رسیدگی پشمی و فاستونی، آقای دیانت و آقای اصغری. ۱۳۷۰.

منبع :