نواحی و مناطق قالی بافی

تحلیل علل رکودقالیچه بولوردی و راهکارهای احیاء آن(قسمت سوم)

جدایی ابیورداز خراسان «ایران»


کشورروسیه تزاری همسایه شمالی ایران هر چند گاهی به بهانه ای شاهان ضعیف ایران را واداربه بستن قراردادی ننگین می کرد و در پی آن قسمتی از خاک ایران را تسخیر مینمود. بنابراین در محرم 1299ه.ق قرار داد آخال با نه فصل امضاءشد. بخش ابیورد ودهستان های آن از درگز خاک ایران جدا شد.(پیرنیا1381: 61)
زندگی نادرشاه
چون علل عمده کوچ ایل ابیوردی ازخراسان به شیراز,توسط نادرشاه افشارصورت گرفته است. لازم است که مختصری ازسرگذشت این مردجنگاوربیان شود.نادرازتیره قرقلو(قرخلو)ازایل بزرگ افشاراست که شاه اسماعیل اول آنان راازآذربایجان به خراسان کوچانید.ودراطراف روستاهای دستگردوابیوردمسکن داد.
درعالم آرای نادری آمده است که:«نادردردوران جوانی سلک خدمتکاران رییس ایل افشاروحاکم شهرابیورد(بابا علی بیگ کوسه احمدلو)درپرتوکاردانی وشایستگی فوق العاده دراندک زمانی توانست توجه حاکم ابیوردرابه خودجلب کندوبه منصب فرماندهی نگهبانان حاکم برسد. دخترحاکم رابه ازدواج خوددرآورد.ودفع حملات پیاپی ازبک هاوترکمن هابراعتباروی افزود.(حروی23,1364)
توطئه سوقصدبه نادرکه بالاخره باعث گردیدنادرفرزندش رضاقلی میرزارانابیناکندوشورش اطرافیان برعلیه نادرطوفانی بزرگ دررروح این مردروی دادکه روش کارش راتغییردادوسه سال آخرعمربه بیدادگری پرداخت واگراین سه سال رانادیده بگیریم وی رعیت پرور,هوادارآبادی وامنبت ورفاه حال روستائیان بود.نادر بسیاری از ایلات را از ایستگاه خود به کرانه های دیگر کوچاند.وبعضی از قبایل رابه زندگی شهری عاذت داد.وبسیاری از ایلات رابه خراسان کوچاند.(رضایی1378: 45)
درباره آخرین شب زندگی نادر دکتر میمندی نژاد در (کتاب زندگی پرماجرای نادرشاه) آورده است که:«حمله به شهر قوچان با شدیدترین وجه آغاز شد.وکردهای قوچان که علیه نادر قیام کردند نابود شدند.صالح بیگ که امور دربار را اداره میکردومحمد قلی خان برادر زن نادرشاه بود.علیه نادر توطئه کرده بودند.از این وضعیت ترسیدند ومیدانستند که فردای همان روز هردو همراه تمام کسانیکه بآنها همدست بودند کشته خواهند شد.بنابراین نقشه کشیدند.وهمان شب به چادر نادر حمله کردند واورا کشتند.
دکتر لورنس گلهارت می نویسدکه:نادر یکی از نوابغ نظامی جهان است و(سرمورتیمردوراند)بیان می کند.اگر نادر شاه پس از فتح هندوستان،بخارا،خیوه،مرده بود تاابدقهرمان ملی ایران باقی می ماند.نادر به عنوان نجات دهنده ایران از شر افاغنه-عثمانی-ازبک هاوفاتح هرات،قندهار،وهندوستان معروفیت جهانی دارد.
آنچه از فرشهای کهن فارس به ما رسیده است به ندرت قدمتی پیش از سیصد سال دارد. اینکه در فارس باستان فرش بافته می شده است، تنها به مدد منابع مکتوب به اثبات می رسد. اسناد و مدارک فراوان گواه آن است که فرشبافی فارس، خواه قالی گره بافته خواه گلیم، دست کم دوازده قرن پشت سر دارد. کهنترین سندی که در آن از فرشهای فارس یاد شده، صورت اموال خزانه هارون الرشید عباسی است که پس از مرگ او به سال 193 هجری فراهم آمده است. در خزانه فرش خلیفه هزار بساط (فرش گره بافته) ارمنی ... سیصد بساط دشت میشان ... پانصد بساط طبیری .... و هزار بساط بافت دارابجرد بوده است.
از سده چهارم هجری به بعد، مدارک مکتوب که دلالت بر گستردگی دامنه فرشبافی فارس داشته باشد فراوان است. اصطخری، جغرافی نویس و مورخ مشهور سده چهارم، که خود از فارس برخاسته، گوید که: از جهرم افکندنیهای نیکو خیزد ... و از غند جان .... بساطها و برده های نیکو خیزد ... به اندک زمانی، مؤلف ناشناس کتاب پارسی حدود العالم من الشرق الی المغرب (372 ه. ق) از پی اصطخری می آید و صریحتر و دقیقتر از او، اقسام گوناگون فرشهای فارس را بر می شمرد. صاحب حدود العالم تصریح دارد که از پارس بساطها و فرشها و زیلو ها و گلیمهای با قیمت خیزد. این عبارت، شاید برای نخستین بارآشکار می کند که فرش به طور اعم و بساط بطور اخص دلالت بر قالی گره بافته دارد که از زیلو و گلیم بی گره ممتاز است.
در دهه های 1780و 1790 (1195-1214 ه . ق) بازرگانان کمپانی هند شرقی در ایران بطور منظم فراهم بودن فرشهای صادراتی را در بندر بوشهر گزارش می کنند، که قرنها (تا حدود پنجاه سال پیش) بندرگاه اصلی برای صدور دستبافتهای فارس بوده است.

نویسنده: معصومه صالحی

منبع :