اخبار فرش

صنعت فرش دستباف ایران در خوش بینانه ترین حالت در حال مرگ است

درحال حاضر در حوزه فرش هیچ برنامه کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدتی وجود ندارد

سکوت سنگینی این روزها بر بازار فرش و بازار عباس آباد تهران حاکم شده است، فروشنده ها بیش از این که با ورق زدن تخته فرش ها، نقش و نگارها را به مشتریان داخلی و خارجیشان نشان دهند، خود روی تخته فرش ها تکیه زده اند و گاه می توان دید که با دوستان و دیگر فروشنده ها مشغول صحبت و بازی هستند، یکی از فروشنده ها با طعنه و خنده تلخ می گوید مشتری ها آب شده اند و رفته اند لای فرش ها؛ حتی کسی برای قیمت گرفتن هم به بازار نمی آید و کار ما شده شمردن گل های قالی. این رکود سخت که فروشنده بازار با کنایه از آن صحبت می کند از سوی«رضی میری» متخصص فرش و رئیس کمیسیون صادرات اتاق ایران به عنوان « مرگ فرش » عنوان می شود، او می گوید بازار فرش ایران در شرایط « وحشتناکی» به سر می برد؛ برای بررسی حال روز صنعت و هنر فرش دستباف ایران با او گفت و گو کرده ایم:

ایران به عنوان سرزمین و پایتخت فرش دستباف جهان، در طول سال های گذشته بخش مهمی از بازارهای جهانی خود را از دست داده و هم اکنون کشورهایی مانند هند و پاکستان به رقبای جدی ما تبدیل شده اند؛ به نظر شما چرا این اتفاق افتاد؟

به چند جهت این اتفاق رخ داد که نخستین آن به انزوای ما در سه دهه اخیر باز می گردد و تحریم های اقتصادی . از طرف دیگر بخشی از فعالین عرصه فرش ایران که از کلیمیان کشور و کارآفرینان این حوزه بودند، بعد از انقلاب و در سال های گذشته مهاجرت کرده اند و در غیاب حضور کشورمان در بازارهای جهانی به دلیل تحریم ها، به فعالیت در این حوزه در کشورهای هند و پاکستان پرداختند و این هنر و صنعت را به این دو کشور بردند و دانش خود را منتقل کردند و به دلیل روابطی که در بازارهای اروپا و آمریکا داشتند، برای تولیدات صورت گرفته مشتری هم پیدا کردند و حاصل این ماجرا از دست دادن بخش مهمی از بازار در مقابل رقبا بود. علاوه براین ها از آن جایی که شرایط اقتصادی و کارگر در این کشورها با ایران متفاوت است آن ها توانستند با هزینه های بسیار پایین فرش تولید کنند و این نیز خود به مزیتی برای تولیدات آن ها در بازارها تبدیل شد.

باید توجه داشته باشید وقتی بازاری از دست می رود، ورود دوباره به آن کاری بسیار سخت است و فعالیتی طولانی مدت احتیاج دارد. برای مثال تجربه شخصی خودم برای حضور در بازار آمریکا این موضوع را به خوبی نشان می دهد؛ یک بار در زمان آقای کلینتون در آمریکا تحریم های وارادات فرش ایران به آمریکا برداشته شد و این امکان برای صادرات مجدد به وجود آمد. برای همین افرادی همچون من در نمایشگاه های این کشور حضور پیدا می کردند و تلاش داشتند جای پای مجددی برای خود در این بازار پیدا کنند و کلی هم هزینه کردند اما تا اتفاقی خواست بیفتد دوباره تحریم هایی وضع شد و همه چیز از بین رفت و حالا 5 سال است که بازار آمریکا را دوباره از دست داده ایم.

شاهد رکود شدیدی در اقتصاد ایران و صنایع مختلف هستیم، وضعیت صنعت فرش به چه شکلی است؟

شرایط وحشتناک است و اصلا می توانم بگویم صنعت فرش دستباف مرده و در خوش بینامه ترین حالت در حال مرگ است؛ هیچ زمانی در طول تاریخ فرش دستباف، وضعیت رکود فرش دستباف که بخش مهمی از آن هم متکی به صادرات است تا به این حد بد نبوده است. البته من با نظر بعضی‌ ها که می‌گویند در گذشته اصلا رکود نبوده، مخالفم چون بازه های زمانی را بیاد می آورم که با رکودی بسیار سنگین رو به رو بوده ایم مثل سال های ۶۱، ۶۲ و ۶۳؛ اما شرایط فعلی بسیار سخت تر از آن دوران است و حتی شاهد تعطیلی های گسترده و خروج افراد از مشاغل در این حوزه هستیم، البته برخی از این افراد به صورت حباب گونه و به تصور سودهای اقتصادی بالا وارد این حوزه شده بودند اما برخی از افراد نیز بافنده های حرفه ای بودندکه سال ها تجربه داشتند و عضو خانواده واقعی فرش کشور محسوب می شدند و این بسیار نگران کننده است، الان شرایط به نقطه ای رسیده است که بافنده ها التماس می کنند تا طرحی برای بافتن به آن ها داده شود اما تقاضایی وجود ندارد چون فروشی نیست.

در آستانه برداشته شدن تحریم های اقتصادی باتوجه به توافق ایران و 1+5 هستیم که به «پسا تحریم» مشهور شده است، قرار داریم به نظر شما در این دوران وضعیت فرش دستباف ایران چگونه خواهد بود؟ آیا ایران می تواند از این فرصت استفاده کند و بازارهای از دست رفته را دوباره پس بگیرد و صادرات خود را افزایش دهد؟‌

به نظرم نه فقط در حوزه فرش که درهر بخش دیگری هم بدون استراتژی هیچ اتفاقی رقم نخواهد خورد و درحال حاضر در این حوزه هیچ برنامه کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدتی وجود ندارد، همه کارهای ما مقطعی و با بسترهای موقتی اداره می شود و من به عنوان رئیس کمیسیون صادرات و عضو فعال انجمن صادرات کنندگان فرش و متخصص این حوزه باید بگویم که هیچ دوراندیشی برای فرش وجود ندارد؛ در صورتی که این حوزه یکی از پتانسیل های بالقوه ماست و می تواند در شرایط جدید فرصتی برای کشور باشد البته در این بین به حمایت های دولت هم نیاز بسیاری وجود دارد، زیرا ورود دوباره به بازارهای از دست رفته هزینه و زمان براست، علاوه براین در این دوران برای توسعه کارها به ثبات در داخل نیز احتیاج است زیرا هیچ رونقی در شرایط بی ثباتی نمی تواند رخ دهد و در حالی که با نوسانات اقتصادی در داخل رو به رو هستیم نمی توانیم برای صادرات و حضور در بازارهای دیگر برنامه ریزی کنیم. مثلا الان مشکلی که در گمرک داریم چیست؟ فرش برای نمایشگاهی از کشور خارج می شود و بعد از مدتی به هر دلیلی به فروش نمی رسد وقتی وارد گمرک می شود، می خواهند از آن پول بگیرند! داستان های دیگری که با مالیات و مالیات بر ارزش افزوده و... وجود دارد هم به همین شکل است، معتقدم تا این چالش ها در داخل حل نشود نمی توان چندان به برنامه ریزی برای بازارهای دیگر کشورها فکر کرد.

اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی تهران

منبع :