رنگ و رنگرزی

رنگرزی طبیعی (قسمت هفتم: رنگرزی پشم با پوست گردو و تاثیر دندانه در رنگرزی)

گردو←از تیره ژوگلانداسه نوعی که در ایران است از نوع ژوگلان رژیا می باشد.این درخت در کرانه های دریای خزردر بعضی نقاط جنگلهای شمالی،طوالش وبابا کوه وجود دارد.درخت گردودر ارتفاعات کم تا ارتفاع 1500متر از سطح دریا دیده میشود.

این گیاه ازنوع درختان بسیار جالب طبیعت است که به استثنای زمینهای بسیار خشک یا بسیار نمناک وخاکهای بسیارمتراکم ویا شنی فقیرهمه گونه خاک را می پسندد.
درخت گردو یک پایه است وارتفاع آن به 10تا20متر می رسد.برگهای مرکب دارند که هریک 7تا 9 بر گچه دارد.گلهای نر به شکل سنبله ای درازدر کنار ساقه های جوان ظاهر میشود.وگلهای ماده دوتایی سه تایی وگاه منفرد دیده میشود.عمر این درخت بسیار زیاد وجوب آن نسبت به سایر چوبها بسیار گران در تمام قسمتهای گردوماده مازوجی به طور فراوان یافت میشود.در ایران بیشتر از پوست میوه آن استفاده میکنند.
مقدار ماده مازوجی در پوست گردو بین (30تا35)درصد میباشداگر پوست گردوی تازه را با دست مالش دهند. پس از مدتی سیاه شده وبه سختی از دست پاک میشود.عکس العمل های شیمایی املاح مختلف بروی گردو ومانند پوست اناروسماق میباشد.اگر پوست گردو را بجوشانند.محلول قهو ه ای مایل به قرمزی بدست می آید.دندانه مختلف نتایج زی را با پوست گردودر رنگرزی پشم بدست میدهد.
1)دندانه زاج سفید3با درصداسید اگزالیک رنگ نارنجی تیره
2)بیکرومات پتاسیم با درصداسیداگزالیک رنگ فهوه ای روشن
3)سولفات مس با 3درصد اسید اگزالیک رنگ قهوهای متوسط
4)کلرور استانو با3درصد اسید اگزالیک رنگ نارنجی تیره
5)سولفات آهن با 3درصد اسید اگزالیک رنگ خاکستری تا مشکی
اسیدها رنگ محلول را روشنتر میکند.
(دندانه آهن)
رنگرزی با دندانه آهن به دوطریقاست1)دندانه قبل از رنگ 2)رنگ ودندانه توام دندانه
پشم در حالت اول به طریق معمول دندانه داده میشود.سپس با مقدار متناسب رنگ به مدت دوساعت رنگرزی را ادامه میدهند.وگاهی در حمام رنگ از یکدرصد اسید نسبت به وزن پشم استفاده میشود.
درحالت دوم ابتدا پشم را به مدت یکساعت به مقدار مناسب ماده رنگی رنگ میکنند.سپس حرارت حمام راپایین می آورند.ودر همان حمام دندانه را اضافه مینمایند.ورنگرزی رابه مدت یکساعت تا یک ساعت ونیم ادامه میدهند.
دلیل آنکه پشم را مدتی بدون دندانه رنگ میکنند آنست که از ترکیب رنگ ودندانه ورسوب آنها در خارج از لیف در حمام جلوگیری کنند.
مواد وابزار لازم:پوست گردو،اسید اگزالیگ،دندانه(سولفات آهن)،بشر1000سی سی(شستشوآلیاف)،بشر600سی سی چهار عدد،شیشه ساعت،ترازو دیجیتالی،آب،بن ماری (حرارت)
شرح آزمایش:ابتدا 20گرم الیاف را با کمک ترازو دیجیتالی به چهار دسته 5گرم تقسیم بندی کرده برا ی شستشوی اولیه (چربی زدایی ) دربشری حاوی 600سی سی آب و8/1 مایع شوینده می اندازیم(سر الیاف ها را گره زده تا در حین عمیلیات رنگرزی در هم پیچیده نشوند) سپس بشر را در بن ماری در دمای 80درجه می گذاریم .به مدت 10دقیقه بعد ازبه پایان رسیدن ده دقیقه الیاف را با آب سردشستشو می دهیم.
[Det: 3gr/lit ,tim:10 min⁡ at:80,l:g:30:1
(3*600)/1000=1/8 صابون= L:G محاسبات شستشو←600 = 20*30 :
1 3g
X 600
سپس محتوای حمام هارا آماده میکنیم:حمام (1) (اسید3سی سی،دندانه ندارد ،پوست گردو5/0گرم ، آب 250،)
حمام(2): (اسید3سی سی،دندانه 25/0،پوست گردو5/0گرم ، آب 250،)
حمام(3): (اسید3سی سی،دندانه ندارد ،پوست گردو5/0گرم ، آب 250،)
حمام(4): (اسید3سی سی،دندانه 25/0،پوست گردو5/0گرم ، آب 250،)
درحمام ها ابتدا آب واسید ودندانه ریخته وبه مدت 5دقیقه در دمای محیط بماند بعد الیاف ورنگ را میریزیم.سپس حمام ها را در بن ماری میگذاریم 20دقیقه طول میکشد تا به دمای جوش میرسد سپس 90دقیق در دمای جوش می ماند.بعد حمام ها را بیرون آورده تادمای آن پایین بیاید به 80برسد سپس تخلیه وشستشوی الیاف.

نمودار رنگرزی:
4 3 2 1 حمام
%40 %40 %10 %10 پوست گردو
%3 %3 %3 %3 اسیداگزالیک
5% _____ 5% _____ دندانه
50/1 50/1 50/1 50/1 L:G

گراف:

محاسبات←
(کالاوزن*درجدول ه موجود مواد)/(!آزمایشگاه در موجود مواد)
مواد موجود در آزمایشگاه←[اسید:5%،دندانه:100%،رنگ:100%] گردو پوست=(10%*5)/(100%)=0/5
اسید =(3%*5)/5=3cc
گردو پوست=(40%*5)/(100%)=2g
دندانه =(5%*5)/(100%)=0/25

L:Gدرجدول35= محاسبه آب حمام ها←
50 1g (5*50)/1=250cc
X 5gالیاف

مشاهدات:حمام(1)←دراین حمام دندانه استفاده نکردیم چون پوست گردو تانن داردوالیاف رنگ خاکی تیره(کرمی)
حمام(2)←دراین حمام برای ثبات بیشتر وبدست آوردن رنگ تیره از دندانه استفاده می کنیم.ورنگ الیاف تیره تر از حمام یک میشود.قهوه ای روشن
حمام(3)← دراین حمام دندانه استفاده نکردیم چون پوست گردو تانن داردوالیاف رنگ قهوه ای طبیعی
حمام(4)← دراین حمام برای ثبات بیشتر وبدست آوردن رنگ تیره از دندانه استفاده می کنیم.ورنگ الیاف تیره ترقهوه ای تیره.

نتیجه گیری: وجود ماده مازوجی در پوست گردو باعث میشود بدون دندانه رنگ تیره بدست آوریم اما تونالیته ها قهوه ای را با دندانه های مختلف بدست می آوریم.

نویسنده: معصومه صالحی

منبع :