نقوش و طرح های فرش

بررسی نقوش فرش خراسان جنوبی (قسمت اول )

قالی ايران درختی است كه ريشه درژرفای كويردارد و بلندای سرشاخه های آن به ارتفاعات البرزمی‎رسد. ميوه شيرين اين درخت تنومند قرن‎هاست كه مورد توجه جهانيان قرارگرفته است! آنان نام ايران را با فرش هايش و قالی را توام با نام ايران شناحته و می‎شناسد!

قالي‎بافي در ايران نقطه تقاطع فرهنگ، تاريخ و اقتصاد محسوب مي‎گردد! چراكه در بسياري از مناطق روستائي،عشايري و شهري علاوه بر آنكه فرش‎بافي از بعد هنري نيازهاي دروني بشر را برطرف مي نمايد، در ايجاد اشتغال، افزايش درآمد سرانه ملي و صدور فرهنگ ملي و اسلامي نقش بسزائي داشته و دارد. لذا همگي ما به فرش مديون هستيم و مي بايست در حد توان به معرفي فرش‎هاي ايراني بپردازيم! يكي از مهمترين ويژگيهاي قالي ايراني تنوع آن است.
فرش‎های ایرانی یکی از گنجینه های نادر از نظر هنرسنتی و دنیای تمام نشدنی از فرمهای زیبا و جذاب هستند که شاید به جرأت بتوان گفت در هیچ شاخه هنر دیگری در هنر های سنتی به این اندازه اصیل وپرمعنا نیستند .
فرش‎بافی در بیرجند در دوران معاصرکه در بافت فرهنگی و اجتماعی این سرزمین از گذشته تا حال بدست زنان ومردان این منطقه شکل می‌گیرند دارای ارزش‌های بی‌شماری هستند. اصالت نقش در کنار بهره‌گیری از فرم‌ها با بیانی زیبا و توجه به ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی ب این هنر سنتی را از سایرین متمایز کرده است. الهام‌گیری از طبیعت، باورها و اعتقادات بافندگان در کنار خلاقیت‌های فردی هنرمندان، منجر به خلق نقوشی شده‌است که با بیانی ساده و دلنشین در قالب اشکال مختلف، دارای معانی می‌باشند. از این رو با در نظر گرفتن نقوش این دست بافته ها در قالب کاربردی واستفاده در تصویر سازی می تواند حاوی پیام‌های مختلف برای مخاطبان‌باشد.
رعایت مبانی زیباشناسی نقوش توسط هنرمندانی که به صورت تجربی و شهودی به نقش‌پردازی دست‎بافته ها می‌پردازند، حاوی ارزش‎هائیست که می‌توان از آن در آثارمعاصر بهره گرفت.
هم‎چنین استفاده از شیوه و فن تصویر سازی و الهام‌گیری ازنقوش دست‎بافته های داری وگرهی بیرجند کنکاشی است در عرصه خلاقیت و ‌نوآوری که اگر بر مبنای هنر گذشته و با نگاه امروزی شکل بگیرد زمینه‌ساز توسعه و رونق این هنر خواهد‌شد.
کل پژوهش شامل شش فصل است که فصل اول به کلیات تحقیق اختصاص دارد و در فصل دوم به تاریخچه پژوهش پرداخته شده است، فصل سوم پیشینه پزوهش مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل چهارم به آنالیزهای طراحی پرداخته‌شده‌ است و در فصل پنجم نتیجه گیری شده‌است. فصل ششم به پروژه‌ی عملی اختصاص دارد و شامل طرح‌ها ی وترکیبهای تصویر سازی ‌شده می‌باشد.
1-2 معرفی موضوع پژوهش
پیشینه صنعت و هنر فرشبافی به درستی معلوم نیست ولی قدیمی‎ترین فرشی که امروزه شناخته شده است قالی پازیریک است که به 2500 سال پیش می رسد که در منطقه پازیریک کشف شده است و این نشان از پیشینه این هنر است که در طول تاریخ در فرهنگ‎ها و تمدنی های گوناگون دچار تغییر و تحول شده است. میراثی که به عنوان هنر فرشبافی در حال حاضر در دستانمان قرار دارد حاصل قرن‎ها تلاش هنرمندان بافنده بوده است. این پژوهش با بررسی نقوش دست‎بافته‎‎های (داری، گرهی) بیرجند، سعی بر انتقال ارزش‎های گذشته و ارائه‌ای نو درجهت تقویت این هنر صورت گرفته شده است.
1-3 شرح و توضیح مسئله‎ی پژوهش
با توجه به کم شدن رونق بافندگی به دلیل عدم صرفه اقتصادی و خطر فراموشی این هنر در عصر حاضر، توجه به مفاهیم وا حیاء و بهره‎برداری از فرم‎ها نقوش گوناگون آن، امری ضروری و اجتناب ناپذیر می‎نماید، که در این بین ایده تصویر سازی بر اساس نقوش این دست‎بافته ها می تواند گامی کوچک در جهت کاربرد و احیاء این هنر اصیل باشد. همچنین سوالاتی از این قبیل، باعث شد که بررسی نقوش دست‎بافته‎های بیرجند، به عنوان موضوع مورد انتخاب قرار گیرد. از جمله سوالات مطرح شده می‎توان به نمونه‎های زیر اشاره کرد:
- چه عواملی، نقوش فرش را پيوسته دستخوش تغيير مي‎كند؟
- آیا شناخت اين نقوش موجب درك بهتر رمز و زيبائي هاي اين نقوش می‎شود؟
- آیا این نقوش، می‎توانند در خدمت گرافیک امروز باشند؟
- این نقوش چه صفاتی دارند؟
- مهمترین ویژه‎گی این نقوش چیست؟
- آیا این نقش‎ها با ساختار انتزاعی و هندسی،می‎توانند به عنوان عنصر اصلی آثار هنرمندان مورد استفاده قرار گیرد؟
1-4 اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش
با توجه به پیشنه صنعت فرش‎بافی و گستردگی فرم و نقش آن در دوره معاصرکه جزء یکی از شاخه‎های مهم هنرهای سنتی و کاربردی ایران می باشد و با توجه به حضور و نقش پر رنگ این هنر در تمامی عرصه‎های زندگی مردمان گذشته، می‎توان به اهمیت این هنر پی برد. توجه به احیاء وبکارگیری نقوش در تصویرسازی اشعار بیرجند، از اهداف مهم این پروژه بوده است. که شاید با استفاده ازاین روش که قابلیت‎های اجرایی فراوانی دارد بتوان نقشی در حفظ و بکارگیری ومعرفی این هنر پرسابقه ایفا نمود.
1-5 اهداف پژوهش: اهداف این پژوهش بررسی کلی نقوش دست‎بافته های گرهی بیرجند (قالی وقالیچه) و دسته بندی و کشف روابط و تناسبات،جهت ارایه وترسیم در تصویر سازی می باشد.
1-6 روش پژوهش: تاریخ، توصیفی، کاربردی
1-7 قلمرو مکانی پژوهش: قلمرو مکانی پژوهش شهر بیرجند می باشد.
1- 8 قلمرو زمانی پژوهش: دوران معاصر
1-9 روش تجزیه و تحلیل داده ها: پس از جمع آوری تصاویر دست‎بافته‎ها و اسکن آنها با استفاده از نرم افزارهای کورل و فتوشاپ اقدام به تجزیه و تحلیل فرم ها نموده و از این نقوش در تصویرسازی و ترکیب‎بندی‎ها در روش اجرائی تصویرسازی بهره گرفته شده است.
1-10 محدودیت های پژوهش: کمبود منابع کتابخانه‎ای ،گستردگی قلمرو مکانی تحقیق با توجه به زمان در اختیار از چالش‎های مهم در این پروژه و پژوهش حاضر بوده است.

زهره معصومی

منبع :