اخبار فرش

گره نوآوری به مكتب فرش قره باغی تبريز

آوازه فرش تبريز گستره ای جهان شمول دارد و ظرفيت بی نظير هنري و تجاري آن به هنرمندان برجسته اين ديار گره خورده است.

تلالو فرش هاي دست باف تبريز در بازارهاي بين المللي و موزه هاي به نام جهان يونسكو را با هنر و هنرمندان شهر جهاني بافت فرش /تبريز/ عجين كرده است.
خالق طرح و فرش هاي مكتب قره باغي نمونه اي از اين هنرمندان برجسته تبريز در عرصه بين المللي است كه دكتراي افتخاري فرش را در سال 1369 شمسي از يونسكو دريافت كرده است.
مكتب فرش قره باغي تبريز در انديشه صاحب نظران تلفيقي از مكاتب فرش ايراني است كه توجه هر صاحب نظر اين صنعت را به طرح هاي جديد قره باغي در كنار گل هاي افشان و اسليمي جلب مي كند.
استاد محمدعلي قره باغي/ 1322 شمسي/ متولد تبريز و خالق اين مكتب فرش است كه طراحي و توليد فرش را به صورت توام پيش برده است.
تحصيلات رسمي استاد قره باغي تا ديپلم ادبيات مكمل حضور وي در كلاس هاي خصوصي فلسفه، الهيات /نزد اديب العلما/ و روانشناسي بوده است.
اسماعيل باجالانلو /1376- 1295/ نقاش برجسته و از پيشگامان هنر نقاشي در آذربايجان حق استادي بر گردن استاد محمدعلي قره باغي دارد.
مجال گفت و گوي خبرنگار ما با اين استاد فرش فرصتي براي آشنايي با مكتب فرش قره باغي و واكاوي گره خلاقيت و نوآوري به تار و پود فرش هاي اين مكتب است.
آغاز فعاليت هنري و تجاري شما چه زماني بوده است؟
اين هنر را از پدرم به ارث بردم و از 14 سالگي كار طراحي و بافت فرش را در كنار وي آغاز كردم. در 21 سالگي به استقلال كاري رسيدم و طراحي را با توليد همراه ساختم اما در حدود 40 سالگي از خدا خواستم كه در طراحي فرش خودم را به خودم نشان دهد و خداوند التفات كرد. كارهاي ارزشمند من در حوزه فرش از آن دوران آغاز شد.
حاصل سال ها تلاش براي طراحي توام با بافت فرش چيست؟
طراحي توام با توليد مرا با بازخوردهاي تاجران و مشتريان و عظمت طراحي آشنا كرد و مجبور به اجتناب از تقليد در طراحي فرش شدم.
سوال: مكتب قره باغي بر چه پايه هايي استوار است؟
شناخت مواد اوليه، آشنايي با رنگ رزي، اصول طراحي، ثبات قدم، شناخت رنگ، آشنايي با مديريت بافت و رعايت استراتژي اقتصادي از شئونات اصلي اين مكتب است. براي طراحي فرش در قالب اين مكتب مطالعه فرش هاي كلاسيك و سنتي ايران، عدم تقليد و كپي برداري و فهم نقوش توصيه مي شود. بيشتر دانشجويان فرش در دانشكده فرش تبريز ذهن خلاقي دارند اما قابليت اجرا و ترسيم آن روي كاغذ را ندارند و به عيب يابي طراحي نيز كم توجه هستند. فعال اين حوزه بايد به جايي برسد كه بتواند از طرح تا فرش، اثرش را عيب يابي كند. هنرمندان كشور فرش هايي مطابق با سليقه برخي از ملت ها طراحي و توليد مي كنند. طراحي و بافت فرش مطابق با سلايق تمامي كشورهاي جهان مشكل است و بيش از 50 سال تجربه و تكاپوي همراه با خلاقيت و نوآوري نياز دارد. اين نوع طراحي نياز به عشق دارد و بيشتر اوقات در حالت خمسه اتفاق مي افتد. اين دنيا تابع قانون نيست اما خود قانون است. براي آن نمي توانم اسمي بگذارم و شايد طراحي نرم كمي نزديك به موضوع باشد. قلم كه روي كاغذ طراحي قالي قرار مي گيرد، اختيار روحي طراح در جولانگاه است و حركت قلم تابع اين دنياي ناشناخته در حالت خمسه است. اگر طراح با پيش بيني قبلي طرح ها را به روي كاغذ بياورد، طرح تكراري توليد مي شود. طراحي نوآورانه قابليت پيش بيني ندارد و اين اصلي ترين پايه مكتب قره باغي است.

اين نوع طراحي با كدام رشته هنري تشابه دارد؟
موسيقي فل بداهه و بدون نت با اين حالت طراحي قالي تشابه دارد. اين نوع موسيقي نيز بدون قانون نواخته مي شود اما خود قانون است.

موضوع پر رمز و راز ازليت در مكتب استاد قره باغي چيست؟
در مكتب قره باغي خط و خطوطي كه روي نقشه فرش كشيده مي شود، تابع ازليت است؛ تا به حال پاك كن به كار نبرده ام با خودكار طراحي مي كنم چون هيچ خطي در طراحي برگشت ندارد، هر خط اشتباه مي تواند به نقشي جديد در قالي تبديل شود. خطوط اشتباه مسير هاي نوآورانه را نشان مي دهند، يك خط اشتباه مي تواند پشت ماهي، گوش آهو و گل شاه عباسي باشد.
تصوير ذهني شما از طراحي و بافت فرش چگونه است؟
طراحي و بافت فرش، دريايي بيكران است و معني آن نزد مردم متعدد و فهم كامل آن دور از انتظار است. ديدن به معني درك كردن نيست. دريا براي برخي افراد حجمي از آب و براي برخي ديگر منشا درآمد و اقتصاد است اما شناخت دريا به صورت تمام و كمال ميسر نيست. در فرش تمام شئونات علم وجود دارد. در فرش فقر وجود دارد. فرش باف اگر به دين و شرع و قوانين انساني پايبند باشد، هر گره فرش گامي در مسير رياضت است.

توصيه هاي اخلاقي استاد قره باغي به بافندگان فرش چيست؟
همچون گذشته هاي تلخ اين صنعت، نبايد كودكان صغير را به كار بگيرند، فرش را هنر بدانند و با جان دل كار كنند، روحيه فرش باف در هنرش انعكاس پيدا مي كند و هر دفه اي كه به فرش كوبانده مي شود، مي تواند نشان دهنده خشم يا شادي فرش باف باشد. رعايت آداب و معاشرت ميان استاد و شاگرد نيز ضروري است. امروزه فرش بافان در مقايسه با روزگار قديم در رفاه بيشتري هستند. در گذشته فرش بافان پس از طلوع آفتاب وارد كار مي شدند و بعد از اذان مغرب به منزل بر مي گشتند و مجالي براي تفريح نداشتند و پنج روز و نيم از هر هفته را فقط با همكاران خود ارتباط برقرار مي كردند. در آن روزگار فرهنگ حاكم بر واحدهاي فرش بافي در شخصيت همه فرش بافان به صورت يكسان نقش بسته بود. در گذشته فرش بافان افراد مسن بودند اما امروزه فرش بافان جوان با بهره گيري از وسايل ارتباط جمعي در كنار بافت فرش فرهنگ هاي متفاوتي كسب مي كنند.
خاطره اي پندآموز براي بافندگان جوان فرش داريد؟
دو برادر بافنده به نام هاي رحيم و ستار در كارگاه فرش بافي ما مشغول كار بودند. صبحانه اين دو برادر يك سنگك و كمي پنير بود. مراجعه آفتابه به دست به مسجد جامع تبريز قبل از اذان ظهر و صرف نهار برنامه روزانه آنان بود. در آن دوران 15 سال داشتم، روزي از آنان علت تاخير نهارشان را پرسيدم و ستار با تعجب و خنده گفت: 'ما كه هنوز نماز نخوانده ايم. مگر قبل از اقامه نماز مي شود نهار خورد!'

ويژگي هاي فرهنگ فرش در آذربايجان شرقي چيست؟
فرهنگ فرش در آذربايجان شرقي منحصر به فرد است. بافندگان فرش اين استان استقلال فكري دارند اما در جاهاي ديگر تاجرها به بافندگان خط مي دهند. گره متقارن كه زيباترين گره در بافت فرش است و گره تركي هم گفته مي شود، اختصاص به اين فرهنگ دارد. امروزه بيشتر فعالان اين حوزه خود را غايت فرش مي دانند. به ندرت كارهاي ابتكاري انجام مي دهند اما اين آثار ناپخته است و استفاده محدود دارد. مي خواهند كار بكنند اما آنقدر توان ندارند كه تراوش ذهني را با دستان هنرمند به ظهور برسانند. برخي از هنرآموزان اين مكتب با نوآوري در بازار فرش رقابت مي كنند. در جولانگاه رقابت، نوآوري ارزشمند است. اين نوآوري ها به مرور زمان مي تواند نقشه هاي تكميلي به سنت هاي اصلي فرش تبريز اضافه كند. نقش و نقوش جديد در طراحي فرش كمتر رويت مي شود. طرح هايي كه نقش و نقار مسجد كبود را تكميل كند و اصالت داشته باشد، مد نظر است.
بهترين راه رشد هنر چيست؟
هنر در جايي پرورش مي يابد كه پرورش دهنده داشته باشد. اگر توجه نباشد، هنر بازدارنده است. غايت هنر را در آثارم متصور نيستم. بهترين راه رشد هنر در يك انسان دوري از غرور و منيت است. منيت ايستگاه پاياني هنر است.
فرش هاي شما چگونه به فروش مي رسد؟
هميشه پشت ميزم نشسته ام و مشتريان به سراغ من مي آيند. منافع من بيشتر به واسطه و تاجرها مي رسد. من كه به امير كشور قطر دسترسي ندارم اما فرش من با واسطه به منازل متمكنان در كشورهاي عربي و اروپايي رسيده است. فرش هاي من در بسياري ديگر از كشورهاي اروپايي از جمله اتريش، آلمان و آمريكا نگهداري مي شود. طي چند سال گذشته بازار واسطه گري و ارتباطات تجاري پيچيده تر شده است و مقصد فرش هاي من قابل شناسايي نيست.
رئيس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت آذربايجان شرقي نيز در ارتباط با شخصيت هنري و تجاري استاد محمدعلي قره باغي گفت: وي يك چهره بين المللي است و طرح و فرش هايي منحصر به فرد دارد كه در موزه ها و بازارهاي مطرح جهان عرضه مي شود.
جعفر موذن افزود: استاد قره باغي قابليت تربيت اساتيد فرش بافي كشور را دارد و فضاي بهره گيري از دانش و تجربه وي بايد بيش از پيش براي بافندگان فرش آماده شود.
رئيس دانشكده فرش دانشگاه هنراسلامي تبريز گفت: محمدعلي قره باغي، استاد بي رقيب طراحي فرش است كه از زمان تاسيس اين دانشكده، كلاس هاي آموزشي در رشته طراحي دارد.
علي وند شعاري با اشاره به خلاقيت و نوآوري وي در طراحي و توليد فرش افزود: وي ضمن رعايت اصول طراحي سنتي، سبك نويني در طراحي فرش بنيان نهاده است.
وي گفت: جسارت، تركيب بندي و تشخيص رنگ عالي و هوشمندانه وي هويت جديد فرش تبريز را تشكيل داده است.

مصاحبه كننده: عليرضا فولادي

منبع: نصر

منبع :