رنگ و رنگرزی

رنگرزی طبیعی (قسمت سیزدهم: رنگرزی پشم بارنگ گیاهی روناس وترکیب دندانه های مختلف وبررسی میزان دندانه دررنگ حاصله)

 در اینجا کمی به معرفی روناس می پردازیم،روناس درزبان فرانسه گرانس نامیده میشود.درآذربایجان شووری با سه گونه روناس روبرو میشویم. که از آنها روناس ماوراء قفقاز وروناس گرجی بیشتر انتشاردارد که هردو گیاه 100-60سانتیمتر بلندی دارد وگیاهی است پایا، برگهایش متقابل، گل هایش زرد روشن،گل آذین نیم چتر دارد.


رنگ روناس از قدیمی ترین ایام شناخته و موردتوجه بشربوده است. درتورات ونوشته های قبور فراعنه بدست آمده است.بمدارکی بر میخوریم که راجع به رنگرزی با روناس است. در ایران ازقدیمی ترین ایام روناس را میشناسند.وبا آن رنگ میکردند.روشهای رنگرزی روناس که اکنون در روستاهای ایران رایج است.وسینه به سینه از گذشته های دور تا امروز منتقل شده است.نشانه آنست که موطن اصلی روناس همانطور که شایع است ایران میباشد.وطول آن بین50 تا100سانتی متر است.ودارای برگهای سبزی است که اگر آنرا بادست مالش دهند لکه های مشکی روی دست میماند.وشاخه های آن دارای تیغه های کوچکی میباشد.ودراواخرفصل بهاردارای گاهای کوچکی میشود.که میوه آن سیاه به اندازه دانه خردل است.ودارای طعم شیرینی میباشد.وروی آنرا کرک گرفته است.درایران بهترین روناس مخصوص شنزار اطراف یزد است.
ریشه روناس دارای ماده زرد رنگی ست که دربوته های جوان وتازشیرین ودر ریشه های کهنه تلخ میباشد.
(رنگرزی روناس با دندانه های مختلف)
معمولآبرای رنگرزی روناس بیشتر از دندانه های(قلع،آلومینویم،آهن،مس،وغیره ) استفاده میکنند ولی گاهی برای بدست آوردن رنگهای مخصوص ازدندانه مس وآهن استفاده میکنند.این دندانه ها باعث ثبات رنگ وکدری رنگ میشود.آهن قرمز مایل به قهوه ای ومس قرمز مایل بنفش میباشد.وطریقه رنگرزی با سایر دندانه ها تفاوتی ندارد.
(قلع)
برای این دنانه ورنگ روناس از دوروش دندانه قبل از رنگ ورنگ ودندانه توام میتوان استفاده کرد. رنگهای حاصله از ندانه بسیار شفاف میباشدوثبات این رنگ از رنگهای بوجود آمده با دندانه کروم وزاج سفیددر برابر نورکمتر میباشد.ازاین دندانه بیشتر برای بدست آوردن رنگهای پشت گلی،قرمزکمرنگ وسرخابی استفاده میکنند.
دندانه قلع بیشتر برای رنگرزی قرمزدانه برای بدست آوردن رنگهای بسیار شفاف صورت میگیرد.ازبین املاح قلع مناسبتر ازهمه کلرورمیباشد.درمورد سایر رنگها این دندلنه رابخوبی میتوان بکاربرد.ولی ثبات آن به خوبی دندانه کروم نیست.این دندانه بیرنگ بوده ودرروی رنگ تاثیر نامطلوبی نیز ندازد.
(دندانه نیکل وکوبالت)
املاح این فلزات برای رنگرزان قالی غیر مآنوس وناآشنا میباشد.وهمچنبن پیدا کردن آنها فعلادربازار ایران ملنندکروم زاج سفیدوکات کبود به آسانی میسر نیست.طریقه دندلنه دادن آنها مانند دندانه قلع میباشد.رنگهای حاصله از آنها بسیار شفاف وهمچنین ثبات آنها دربرابرشستشو خوب در برابر نور متوسط میباشد در مورد عملیات دندانه دادن با این املاح حتی المقدور از به کار بردن آبهای سنگین باید اجتناب نمودهمچنین اسیدهای معدنی اثرات نامطلوبی در نتیجه کارباقی میگذارد.وباعث کدری رنگهای بدست آمده میگردد.از املاح اسیدی نظیر سولفات آلومینویم وکرم ودتارتر یا اسیدهای آلی مانندجوهر سرکه واسید اگزالیک بخوبی میتوان استفاده نمود.از بین املاح این فلزات در دندانه دادن پشم بیشتر میتوان استفاده نمود.ازبین املاح این فلزات در دندانه دادن پشم بیشتر میتوان در رنگرزی رنگهای طبیعی قرمز دانه،روناس،نعم سرخ،استفاده نمود.

مواد و ابزارمورد نیاز:الیاف پشم،آب،مایع شوینده ،رنگ روناس،دندانه الومینیوم،اسید،شیشه ساعت اگزالیک،بشر1000(شسشو)،4عدد بشر 500سی سی (حمام)،ترازودیجیتالی،بن ماری(حرارت) ،پی پت حبابدار،

شرح آزمایش:ابتدا 20گرم الیاف را به چهاردسته 5گرمی تقسیم بندی کرده سرهردسته را گره زده ودربشر
1000سی سی به مدت 10دقیقه در بن ماری می گذاریم اما در این آزمایش به دلیل حجم زیاد الیاف فقط بادست الیاف را با آب وصابون شستشو میدهیم.
محاسبات شستشو :[Det: 3gr/lit ,tim:10min,l:g:30:1
3gr 1000 (3*600)/1000=1/8→صابون شستشو
X 600
L:G→30→20gالیاف →30*20=600

آب شستشو←
پس از شستشو هر دسته الیاف را در حمام های حاوی آب واسید ودنانه اضافه میکنیم سپس رنگ پس از 5 دقیقه اضافه میکنیم(قبل از اضافه شدن الیاف ورنگ، محلول حاوی اسید ودندا نه در دمای محیط 5 دقیقه بماند) بعد حل میکنیم در بن ماری حرارت می دهیم 20دقیقه زمان تا به دمای جوش برسد و90 دقیقه در دمای جوش بماند در این مدت هر ده دقیقه یکبار هم می زنیم تا رنگ الیاف یکنواخت شود
حمام1)قلع5%، اسید اگزالیک 3سی سی،آب 250،الیاف 5گرم،رنگ 5/0گرم
حمام 2) نیکل 125/0، قلع125/0، اسید اگزالیک 3سی سی،آب 250،الیاف 5گرم،رنگ 5/0گرم
حمام3)آهن(2) 125/0، قلع125/0، اسید اگزالیک 3سی سی،آب 250،الیاف 5گرم،رنگ 5/0گرم
حمام 4) مس 125/0، قلع125/0، اسید اگزالیک 3سی سی،آب 250،الیاف 5گرم،رنگ 5/0گرم
محاسبات:
گروه یک←قلع،نیکل،آهن 2،مس

مواد موجود در آزمایشگاه←[اسید:5%،دندانه:100%،رنگ:100%،کلاف5گرم]

L:Gدرجدول50= محاسبه آب حمام ها←
35 1g (35*10)/1=350cc
X 5gالیاف
محاسبات درصد←
(کالاوزن*درجدول ه موجود مواد)/(!آزمایشگاه در موجود مواد)

→ دندانه (قلع) حمام (1)=(5%*5)/(100%)=0/25
%10 %10 %10 %10 رنگ روناس
%3 %3 %3 %3 اسیداگزالیک
%25 %25 %25 %5 دندانه(1)
____ ____ %5/2 ____ دندانه(2)
50/1 50/1 50/1 50/1 L:G
→ دندانه (نیکل) حمام (2)=(25%*5)/(100%)=0/125
→ دندانه (قلع) حمام (2)=(25%*5)/(100%)=0/125
→ (آهن2) حمام (3)=(25%*5)/(100%)=0/125
→ (قلع) حمام (3)=(25%*5)/(100%)=0/125
→ (مس) حمام (4)=(25%*5)/(100%)=0/125
→ (قلع) حمام (4)=(25%*5)/(100%)=0/125

→اسید(3%*10)/(5%)=6cc

مشاهدات←
همه حمام ها رنگ نارنجی شده به تناسب دندانه مصرفی متفاوت میباشد.تاثیر دندانه های مختلف بروی الیاف پشمی را دیدیم.
حمام(1):رنگ نارنجی روشن وجود دندانه قلع
حمام(2):کمی تیره تر ازحمام یک بخاطر دندانه قلع ونیکل
حمام(3):مانند حمام دو شده بخاطر وجود دندانه قلع وآهن
حمام)(4):تیره تر از حمام های دیگربخاطر وجوددندانه قلع ومس گلبهی تیره

نتیجه گیری←به این نتیجه میرسیم که دندانه ها می تواند تاثیرات متفاوتی درنگ وثبات الیاف پشم بگذارد.که براساس کیفیت وثبات رنگرزی دندانه را میتوان دسته بندی کرد.

نویسنده: معصومه صالحی

منبع :