رنگ و رنگرزی

رنگرزی طبیعی (قسمت هفدهم: بررسی امکان رنگرزی الیاف سلولزی(پنبه)با استفاده ازرنگهای گیاهی)

قرمزدانه حشره ایست مانند کفش دوزک بنام کوکوس از خانواده (همیپیتر)،تفاوت آن با کفشدوزدراین است. که قرمز دانه بال ندارد.این حشره ماده خوشرنگ زیادی به همراه دارد.


شناخته ترین قرمز دانه ها عبارتند از←
→مدیترانه ای
1)کرم ورمیلو←این حشره بروی نوعی بلوط زندگی میکند.این درخت درجنوب اسپانیا،جزایریونان میرویدبلندی آن به چهل پا وقطرآن به دوپا میرسد.حشره قرمز دانه در روی شاخه های این درخت متراکم شده وبه صورت یکپارچه در میآید.کرم این حشره بیضی وقرمز رنگ میباشد.درحشرات بالغ مقدار ماده رنگی زیادتر وسیرتر به چشم میخورد.این نوع قرمز دانه به سرعت رشد کرده وبزرگ میشود.در اواخر اسفند واوایل فرودین ماه ازتخم انگوربزرگتر نیست.ودر اردیبهشت به اندازه یک نخودمیشود.در اواخراردیبهشت واوایل خرداد ماه شروع به تخمگذاری میکند.ومقدار زیادی تخم میریزد.پس یک تا دوهفته حشرات جوان از تخم بیرون میآیند.تعداد تخم هر حشره بین 1800تا2600میباشد.ودرهمین موقع حشره مادر مرده جسد خشک شده او پیوسته سفید وتوخالی میباشد.کرمها وقتی از تخم بیرون آمدند بروی شاخه ها وساقه های درخت خزیده تا جایی مناسب پیدا کنند.وآنگاه با کمک پنچه های خودهمانحا جسبیده وبی حرکت می مانند.وکم کم بدن آنها گرم ومتورم شده وبه حالت یکپارچه وجزئی از گیاه به نظر میآید.

قانون جمع آوری قرمز دانه هرسال یکبار ممکن است.اگر برای یکسال چند باربخواهندجمع آوری کنند. رنگهای بدست آمده مرتبه دوم وسوم کمتراز بار اول خواهد بود.
از آفت های قرمز دانه←یخبندان،بارندگی های شدید،زمستان سرد،طوفان،مرغان حشره خوار،
کار هرس وشاخ زنی برای جمع آوری قرمزدانه شب نزدیک سحربا روشنی انجام میگیرد. دراین ساعت هنوز شبنمم تبخیر نشده است وحشره در این ساعت با ناخنهای خودمحکم به شاخه چسبیده است.قبل ازآنکه کرمهای جوان از تخم بیرون آیند.اجساد حشرات ماده راجمع آوری میکردند.وتخمها را در بخار سرکه وحمام سرکه میکشند.با این عمل به حیوان رنگ قرمز مایل به قهوه ای میدهد.
2)قرمز دانه لهستانی:نژاد دیگری از قرمز دانه که در اروپادارای شهرت واهمیت زیادی دارد.این حشره درریشه گیاهی به نام سلرانتوس درزمین های شنی دراروپای شرقی به وجودمیآید.کشورهای لهستان،لیتوانی،واوکرائین ازتولید کنند‌‌گان عمده این حشره میباشند .جثه‌ ی این حشره به مقدار زیادی از قرمزدانه اولی کوچکتر است و محل رشد وتخم ریزی و بلاخره مرگ آن در ریشه ی همین گیاه است.تخم ریزی این نوع قرمزدانه در ماه اردیبهشت و خرداد انجام می‌گیرد.هربوته با ریشه به وسیله‌ی بیلچه‌ی مخصوصی از زمین بیرون آورده شده و حشره از ریشه گرفته شده و بوته دوباره به زمین برگردانده شده
3)قرمز دانه هندی:این قرمز دانه بروی شاخخه درختی بنام(انجیر هندی)وعناب پروش می یابند. وسپس روی همین شاخه خشک میشوند وچون با شاخه در کوره مخصوص پخته کشته میشوند وبه همین دلیل رنگ آن کدر شده واز انواع قرمز دانه ها پست تر ودر صنعت لاک سازی استفاده میشود.

از بدن این حشره رنگ قرمز سیر استخراج میشود. که میتوان از آن رنگ نارنجی گرفت(با انجام عملیات رنگرزی)جوهر قرمز رنگ بوسیله کشتن حشره در آب داغ وخشک کردن حشره در نور خورشید یا بوسیله حرارت وآسیاب کردن آن وتولید رنگهای جدیدایجاد شود.حشره باید70%از آب بدن خودرا ازدست بدهد وفقط30%از وزن اولیه دارا باشد.(قبل ازاینکه پوسیده شود)
برای تولید این حشره باارزش دوروش پرورش وجود دارد.
1)روش دستی وسنتی
2)روش مکانیزه

قرمزدانه مکزیکی:در ابتدا این قرمزدانه رااسپانیایی ها کشف میکنند .وبروی درختی بنام نوپال زندگی میکنند هم به صورت وحشی وهم اهلی کشت شده ودر جنگلهای مکزیک وآمریکای جنوبی یافت میشود.
(تاریخچه رنگرزی)
روش سنتی:بوسیله دست پرورش میشودوبا کاشت کاکتوس آلوده به حشره وتکثیر کاکتوس جمعیت حشره را بالا میبرد.وپس از بلوغ حشره آن را ازروی کاکتوس جمع آوری میکند.درروش کنترلی گیاه اختصاصی راپرورش داده وحشرات ماده سالم کوچک رادرون سبدهایی قرارداده وروی گیاه قرارمیده.
(تاثیرمواد شیمایی درقرمزدانه)
قرمز دانه خشک در هوای آزاد فاسد نمیشود.وبه تجربه ثابت شده است. طول زمان ازقدرت رنگی قرمزدانه نمیکاهد ولی اگرمحلول قرمزدانه را درمقابل هوا قرار دهند رسوب بنفش رنگی ایجاد میشودکه غیرقابل حل است.آب سردمقدارکمی ازقرمز دانه را درخود حل میکندوآب گرم مواد چربی ورنگی ااآن راحل میکند.

مواد وابزار لازم:قرمزدانه، دندانه(مس)،بشر1000سی سی(شستشوآلیاف)،بشر600سی سی چهار عدد،شیشه ساعت،ترازو دیجیتالی،آب،بن ماری (حرارت)،الکترولیت
شرح آزمایش:ابتدا 20گرم الیاف پنبه را با کمک ترازو دیجیتالی به چهار دسته 5گرم تقسیم بندی کرده برا ی شستشوی اولیه (چربی زدایی ) دربشری حاوی 600سی سی آب و8/1 مایع شوینده می اندازیم(سر الیاف ها را گره زده تا در حین عمیلیات رنگرزی در هم پیچیده نشوند) سپس بشر را در بن ماری در دمای 80درجه می گذاریم .به مدت 10دقیقه بعد ازبه پایان رسیدن ده دقیقه الیاف را با آب سردشستشو می دهیم.
[Det: 3gr/lit ,tim:10 min⁡ at:80,l:g:30:1

(3*600)/1000=1/8 صابون= L:G محاسبات شستشو←600 = 20*30 :
1 3g
X 600
بعد محتوای حمام ها راآماده می کنیم.
حمام(1):قرمزدانه 05/0، آب 250گرم
حمام(2): قرمزدانه 05/0، آب 250گرم،الکترولیت gr/lit16

حمام(3): قرمزدانه 05/0 دندانه25%،آب 250گرم
حمام(4): قرمزدانه 05/0 دندانه25%،آب 250گرم،الکترولیت gr/lit16
درحمام ها ابتدا آب والکترولیت ودندانه ریخته وبه مدت 5دقیقه در دمای محیط بماند بعد الیاف ورنگ را میریزیم.سپس حمام ها را در بن ماری میگذاریم 20دقیقه طول میکشد تا به دمای جوش میرسد سپس 90دقیقه در دمای جوش می ماند.بعد حمام ها را بیرون آورده تادمای آن پایین بیاید به 80برسد سپس تخلیه وشستشوی الیاف.

نمودار رنگرزی:

4 3 2 1        حمام
%25 %25 %25 %25 قرمزدانه
5% 5% ____ ____ دندانه
16 _____ 16 ____ الکترولیت
        L:G

محاسبات←
(کالاوزن*درجدول ه موجود مواد)/(!آزمایشگاه در موجود مواد)
مواد موجود در آزمایشگاه←[الیاف5g ،دندانه:100%،رنگ:100%] قرمزدانه (25%*5)/(100%)=1/5g
دندانه =(5%*5)/(100%)=0/25
الکترولیت=(250*16)/1000=4g

L:Gدرجدول50= محاسبه آب حمام ها←
50 1g (5*50)/1=250cc
X 5gالیاف
مشاهدات←
حمام(1):به رنگ صورتی روشن شده
حمام(2):مانند حمام یک
حمام(3):به رنگ خاکستری دارد وشید خیلی کمی بنفش دارد.
حمام(4):رنگ خاکستری مایل به مشکی

نتیجه گیری←در این آزمایش نتیجه میگیریم که الکترولیت بااعث یکنواختی رنگ روشن در الیاف پنبه میشود وجذب را بیشتر میکند.وشارژمنفی پنبه را کمتر میکند.

نویسنده: معصومه صالحی

منبع :