نقوش و طرح های فرش

قاليهاى چهارباغى (قسمت چهارم )

هرچند قدیمی ترين قالی را از نظر دوره تاریخی مربوط به زمان هخامنشیان میدانند، ولی از این امر که در این دوره فرش با طرح چهارباغی یا گلستان وجود داشته یا خیر آگاهی دقیقی در دست نیست.

مورخان عرب اطلاعاتی درباره یکی مشهورترین نمونه قالی هادر تاریخ ایران در اختیار ما قرار داده اند،شاهکاری که از آن به «بهار خسروانی» یاد میکنند. این اثر شگفت انگيز فرشی در ابعاد بزرگ بوده است. فرش با تار و پودسیمین و زرین و زیورآلات و لعل بافته شده بوده است. هرچند نقش و نگار این فرش به طور دقیق مشخص نیست، ولی به درختان و گیاهان آن اشاره شده است. قالی اى که با قالی بهار خسروانی در دوره صفوی قابل مقایسه است در قرن هفدهم در غرب بافته شده است.

اگر چه، شاید برخی با این فرضیه موافق نباشند اما طرح ساده باغ هاى چهارگانه ایرانی موسوم به چهارباغ بر روی قالی نمیتواند به پیش از قرن دهم هجری قمری / شانزدهم میلادی برسد. مبنای این نظریه این است که نمونه هايى از قالی هاى پیش از این تاریخ در دسترس نیست (ایوپورتر، 1383، 23-22) که البته خود امری طبیعی است. در واقع قالیهایی که پردیس را تداعی میکنند، بیشتر همین «فرش-باغها» هستند، نه فرش شکارگاهی عصر صفوی. مؤید این نظرقالی هايى است که در شمال غرب ایران یافت شده اند. در زمان شاه عباس بود که تهیه قالی با نقش و نگار گلی معمول گردید. این قالی را به این دلیل چهارباغ مینامیدند که تقسیم عادی باغ را به چهار بخش منعکس میسازد.تعداد قابل ملاحظه اى از قالی هاى دارای طرح باغ را میتوان در میان مجموعه هاى خصوصی و عمومی یافت. عده معدودی از آنها به قرن هفدهم میلادی/ یازدهم هجری و تعدادی زیادی تر به قرن هیجدهم میلادی/ دوازدهم هجری و اوایل قرن نوزدهم میلادی/ سیزدهم هجری تعلق دارند، و نمونه هاى قالی هاى دوران اخیر که بیشتر آنها روش و سبک خاصی به خود گرفته اند.

-زارعى،محمدابراهيم،بازتاب نقش چهارباغ درقاليهاى باغى درغرب ايران باتاكيدبرنمونه هايى ازاستان كردستان،فصلنامه گلجام،شماره١٩،تابستان ٩٠،ص٤٩-٥٠.

منبع: گروه امید برای فردای فرش ایران

منبع :