نقوش و طرح های فرش

آموزش طراحی سنتی(قسمت چهارم)

طرحهای ختایی سابقه استفاده از این طرح به دوران صفویه برمیگردد و تقلیدی از گلها و گیاهان طبیعی هستند و تنوع زیادی دارند علت نام گرفتن ختایی این است که عده ای این طرح را منسوب به شهر ختن در چین میدانند و ختایی نامیدند و برخی به دلیل تقلید بی شباهت از طبیعت ان را ختایی می نامند.


ساقه های ختایی در واقع همان گردشهای حلزوی است که گلها و برگهای مختلف در فواصل منظم روی ان قرار میگیرد و ساقه را پر میکند.

گل و برگهای ختایی انواع مختلف دارد:
گل گرد
گل شاه عباسی
گل پروانه ای
برگ بادامی
غنچه
برگ گنگره ای
گل سه پر
گل چهار پر و پنج پر و شش پر
و….

z9

طرح ختایی

نقش دیگری که در فرش کاربرد بسیار دارد
نقش بته ای است ,بته فرمی است که منشا الهام ان میوه درخت کاج ,بادام,صنوبر,و…,است
و دارای فرمهای مختلفی بر اساس,ویژگیها و خصوصیات و فرم ,نامگذاری میشوند مانند
بته ساده ,بته دو قلو,سروی.بته جقه و… که بته جقه در نقشه قالی کاربرد فراوان دارد

z10

z11

z12

z13

طرحهای اسلیمی
قالب اصلی این طرح بر مبنای گردش های منظم و بغایت سنجیده ی بند های اسلیمی است. از آنجایی که اسلیمی خود دارای انواعی است اذا با توجه به نوع و شکل آن نیز می توان طرحهای اسلیمی را طبقه بندی نمود . معرئفترین طرح آن ، اسلیمی جهان اژدر است . در این نوع اسلیمی به دو شاخه تقسیم شده و حالتی شبیه به فکین اژد ها را به وجود می آورد . انواع مختلف طرحهای اسلیمی عبارتند ار : اسلیمی بندی ، اسلیمی افشان ، اسلسمی لچک و ترن

اسلیمی ها (دهن اژدری و فیلی)معملا برای جدا کردن فضاهای اصلی مثل لچک و ترنج و سر ترنج و یا طراحی قابها به کار میروند و یا به صورت ساقه اسلیمی در متن فرشمون کاربرد دارد

z14

اسلیمی نمودار تجریدی «درخت زندگی» و یا صورت عام درخت به ویژه درخت تاک است که با گردش‌ها و پیچش‌های پی در پی و هماهنگ شاخه‌های آراسته به برگها و نیم برگ‌ها و گره‌های آن از پایه‌ای که بند اسلیمی خوانده می‌شود، می‌روید و با نظمی خاص و شکلی چشم‌نواز که میان اجزاء آن وجود دارد، طرحی ویژه از درخت را ارائه می‌دهد. تمام منحنی‌های اسلیمی جهتی به درون و جهتی به بیرون دارند که جزء ذات اسلیمی است که این گرایش به بی‌نهایت دارد و نشانی از جاودانگی در اسلیمی به شمار می‌رود. اسلیمی طرحی است متشکل از قوس‌های دورانی زیبا که با چنگ‌ها، ماهیچه‌ها، سرچنگ‌ها، گره‌ها و انشعاب‌های مناسب کامل می‌شود و زیبایی و شکوه خاصی را دربر می‌گیرد.

برخی از پژوهشگران، ریشهٔ این طرح را برگرفته از نقش «درخت زندگی» که در هنر ایران سابقهٔ کهن دارد، می‌پندارند. اما در هر حال اسلیمی نامی جدید است برای طرحی کهن که با شیوه‌های گوناگون و تنوع بسیار از روزگار باستان تاکنون کاربردی گسترده در هنرهای تزیینی ایران بویژه نگارگری ایرانی دارد

باستان‌شناسان و پژوهشگران غربی به هنگام بررسی هنر اسلامی، چون با نقش اسلیمی نخستین بار در سرزمینهای غربی اسلامی چون فلسطین روبه‌رو شدند، این نقوش را عربی پنداشته، آن را «اربسک = عربانه» خواندند. در حالی که پس از مدتی دریافتند که این طرح‌ها هیچ گونه ارتباطی با عرب نداشته، و سرچشمه گرفته از هنر دیگر ملل و از همه بیشتر متأثر از هنر ساسانی، هلنی و بیزانس است اما به هر حال، اسلیمی نقوشی است که در دوره اسلامی به کمال رسیده‌است. طرحی که امروز به نام اسلیمی در هنر ایران شناخته می‌شود، طرحی تجریدی و انتزاعی (دور از طبیعت) و تکامل یافته از نقش مایه‌هایی است که در چند هزار سال کاربرد، دگرگونیهای بسیار به خود دیده، تا به صورت کنونی درآمده‌است.

طرح‌های اسلیمی انواع گوناگون دارد: «اسلیمی ساده»، «اسلیمی توپر»، «اسلیمی توخالی»٬ «دهن اژدری»، «خرطوم فیلی»٬ «ماری» و انواع دیگر.

z15

اسلیمی دهن اژدریکه نماد اژدها میباشد

طرح‌های اسلیمی انواع گوناگون دارد: «اسلیمی ساده»، «اسلیمی توپر»، «اسلیمی توخالی»٬ «دهن اژدری»، «خرطوم فیلی»٬ «ماری» و انواع دیگر.

z16

z17

z18

z19

z20

z21

z22

در طرح های اصیل فرش ۱۹گروه اصلی وجود دارند که باقی طرحهای موجود با اضافه کردن تزیینات سبکهای جدیدتری را بوجود اورده اند لازمه طراحی شناختن این ۱۹گروه اصلی فرش برای طراح است.

منبع: نقشان

منبع :