نقوش و طرح های فرش

بررسی نقوش فرش خراسان جنوبی (قسمت سوم)

طبقات اجتماعی، مشاغل و فنون در گذشته

همانند دیگر مناطق کشور، بیرجند نیز در گذشته جامعه‎ای یکسان از لحاظ طبقاتی نبود و سطوح و شرایط زندگی در این دیار متفاوت بود. این شهر هر چند جمعیت زیادی نداشت، اما تنوع طبقاتی در آن به شدت نمود یافته بود.
علما و روحانیون: این قشر تعداد کمی از افراد جامعه را شامل می‎شد. اما به لحاظ اهمیت و موقعیت خاص و نفوذی که در میان مردم داشتند، حتی امیران در بسیاری از موارد و برای اجرای امور شخصی و حکومتی به آنان مراجعه کرده و یاری و راهنمایی می جستند (وفایی فرد،1384،ص96).
امرا و اشراف: سرشناس‎ترین و معتبرترین و متنفذترین افراد در بیرجند آن روز طبقه اشراف و امرا بودند که جاه و مقام و مال و منال بسیار داشتند. زندگی، آداب و رسوم و حتی لباس آنان با دیگر طبقات به ویژه توده مردم متفاوت بود. از قدرت و ثروت این طبقه با بر چیده شدن حکومت محلی اندک اندک کاهش یافت بطوریکه فرزندان بسیاری از آنان در طبقه مردم عادی جای گرفتند.
ملاکان: اغلب بیرجندی‎های زمان قدیم، در روستاهای کوچک و بزرگ، مالک اراضی کشاورزی بودند. در این بین کسانی بودند که شغلشان ملاکی بود. این افراد به دلیل ثروت زیاد و وابستگی مردم برای تامین قوت مورد نیاز خود به آنان ،بسیار مشهور بودند.

بازرگانان: بازرگانان نیز اشخاصی بودند که اقتصاد شهر را با به جریان انداختن سرمایه های خود هدایت می کردند. به دلیل اهمیت و رو نق بازرگانی در بیرجند آن روز، دولتهای روسیه و انگلستان اقدام به تاسیس "کنسولگری" و " بانک" در این شهر کردند و عده‎ای از بازر گانان هندی نیز به تجارت مشغول بودند(همان،1384،ص97).
صنعت‎گران و پیشه‎وران: تعداد زیادی از مردم را تشکیل می‎دادند و تحت عنوان اصناف مختلف فعالیت داشتند. اصناف و صنعت‎گران و پیشه‎وران بیرجند در آن زمان آهنگران، بزازان، پنبه فروشان، پوزار‎دوزان، خرازی فروشان، خیاطان، داشگران، سفال‎گران و کوره‎پزان، دباغان، رنگرزان، سراجان، عطاران، قالی‎فروشان، کفش‎دوزان، مس‎گران، نجاران، کلاه مالان و غیره بودند.
بنایان: در بیرجند به بنا "گلکار" می‎گفتند .زیرا بیشتر خا نه‎های بیرجند از خشت و گل ساخته شده بود.
اشترداران: کمبود وسایل‎نقلیه موتوری باعث شده بود که بیشتر کالاهای تجاری و بارهای سنگین بوسیله شترداران حمل شود. از این رو شترداری کاری معتبر و پر درآمد بود. به طوری‎که صاحبان شتر در شمار ثروتمندان و قدرتمندان بودند.

سقایان (آبکش‎ها): کم ابی در بیرجند سبب اهمیت شغل سقایی، حمل و توزیع آب بود. عده زیادی به این کار مشغول بودند واین گروه نیز دارای صنف مستقلی بودند و توسط یک سر پرست و رییس هدایت و اداره می‎شدند.
مزدوران: افرادی بودند که کار و حرفه مشخصی نداشته، بیشتر جنبه "فعله" داشتند. تعداد زیادی از مردم در این قشر جای می‎گرفتند.
کشاورزان: برزگران طبقه بسیار بزرگی از مردم بیرجند را تشکیل می‎دادند که اغلب در"کشتمان قصبه" و "کشتمان کوشه" به کشت و زرع مشغول بودند(همان ،1384،ص99).

زهره معصومی

منبع :