در حاشیه

شست و شوی فرش

هنگامی که الیاف و پرزهای فرش به یکدیگر چسبیده شده و پرزها حالت نرمی اولیه ی خود را از دست داد و یا آلودگی کلی پیدا کرد ، باید آن را شست و شو داد. معمولا هر دو سه سال یکبار بسته به محلی که فرش در آن پهن شده و میزان رفت و آمد بر روی آن باید آن را شست و شو داد.

 

هرگاه با تکان دادن گوشه ای از فرش ذرات گرد و خاک و الیاف شکسته شده ی پشم از آن بیرون آمد می توان گفت که زمان شست و شو آن فرا رسیده است.

با قید احتیاط می توان فرش را با رعایت کلیه ی مراقبت های مربوطه در منزل نیز شست و شو داد. ولی هیچ گاه فرش های ابریشمی و عتیقه و آنهایی که رنگ های ثابت ندارند در منزل نباید شسته شوند و بدون تردید آنها را به موسساتی که در این قبیل امور تجربه دارند ، سپرد. قبل از شست و شو نیز باید فرش آزمایش ثبوت رنگ شود به این طریق که پارچه ی سفید رنگی را مرطوب کرده و بر روی فرش مالش می دهند. در صورتی که اثر رنگ بر روی پارچه دیده شود نشانگر این است که موقع شست و شو رنگ های فرش در یکدیگر مخلوط شده و به اصطلاح می دوند. بنابراین توصیه می شود که این گونه فرش ها را هیچ گاه در منزل شست و شو ندهید.

موسسات شست و شوی فرش دارای تجهیزات و وسایل مکانیکی مخصوص برای تکان دادن ، شست و شو و خشک کردن هستند که در اینجا به آنها اشاره ای نمی شود. در این مبحث فقط به شرح چگونگی شست و شوی خانگی فرش می پردازیم. در این طریقه شست و شو ، علاوه بر تجربه ، دقت و ظرافت عمل بیشترین اهمیت را دارد.

طریقه ی شست و شوی خانگی این گونه است که ابتدا باید یک پیمانه شامپوی مخصوص را با ده پیمانه آب ولرم مخلوط کرده و به آن دو قاشق سرکه ی طبیعی سفید اضافه شود (وجود سرکه باعث جلوگیری از پخش شدن رنگ ها می شود). سپس فرش مورد نظر را روی سطح صافی مانند تراس و یا حیاط پهن کرده آنگاه برس مخصوصی را که از موی اسب ساخته شده در محلول شامپو فرو کرده و آن را بر روی پرزهای فرش مالش داد تا اینکه تمامی فرش آغشته به محلول شامپو شود. باید توجه داشته باشید که برس باید همواره در جهت بالا و پایین فرش حرکت داده شود و این نکته را نیز از نظر دور ندارید که مالش خشن با برس باعث می شود که پرزهای فرش آسیب ببیند. هیچ گاه فرش را در محلول پاک کننده غوطه ور نسازید زیرا تار و پود فرش کمتر در معرض ناپاکی ها قرار دارند و تنها پرز و یا گوشت فرش است که در معرض آلودگی است.

بعد از این مرحله محلول شامپوی باقی مانده در سطح فرش را به وسیله ی برس و یا هر وسیله ی مناسب دیگر جمع آوری کرده و آنگاه پرزهای فرش را در جهت خواب آنها بگردانید. بعد از خاتمه ی این عمل فرش را با احتیاط روی قسمت خشک و مسطح و سختی در مقابل آفتاب بگسترانید. اگر فرش را در روی داربست های مخصوص پهن نمایید در این صورت جریان هوا با پشت تماس داشته و در نتیجه فرش زودتر خشک شده و رطوبتی در آن باقی نمی ماند. باید دقت شود که فرش را برای خشک شدن در مقابل تابش آفتاب تند و سوزنده قرار نداده چون باعث تغییر رنگ آن می شود. هیچ گاه فرش را برای خشک شدن آویزان نکنید و یا آن را بر روی چمن پهن ننمایید. توجه کنید که به هیچ وجه فرش را چه به منظور خشک نمودن و چه در سایر موارد در مقابل بخاری دیواری ، شومینه و یا هر نوع وسیله ی گرمایشی دیگر و در فاصله ی نزدیک با رادیاتورها و یا روی سطوحی که از زیر آن لوله های آب گرم عبور می کند به طور دائم قرار ندهید. زیرا حرارت شدید و مستمر باعث آن می شود که روغن طبیعی موجود در الیاف پشم خشک شده و در نتیجه فرش درخشنگی خود را از دست داده و الیاف آن شکننده شوند و یا اینکه جرقه های آتش شومینه آن را بسوزاند.

بعد از آنکه پشت و روی فرش به طور کامل خشک شد و سطح آن حالت اولیه ی خود را به دست آورد آن را به محل اولیه ی آن منتقل کنید. توجه کنید که فرش را هنگامی که رطوبت دارد تا نکرده و در محل اصلی آن پهن نکنید چون الیاف آن بعد از مدتی پوسیده شده و فرش متلاشی خواهد شد.

در پایان به چند نکته اساسی دیگر در شست و شو اشاره می کنیم. قبل از مرحله ی شست و شو باید کلیه ی گرد و خاک و الیاف شکسته شده و کرک ها از فرش زدوده شود و برای این کار در موسسات فرش شویی از تکان دهنده های مکانیکی استفاده می شود. در منزل نیز می توان تیرک های چوبی و یا نی های کلفت را برای گردزدایی به کار برد.

در صورتی که فرش را تکان نداده و شست و شو دهید ، گرد و خاک موجود در جسم فرش هنگام آغشته شدن با آب به صورت گل و سیمان چسبنده ای در می آید و عمل شست و شو را مشکل می کند.

هیچ گاه برای شست و شوی قالی های کوچک و پادری دست بافت از ماشین لباسشویی که مکانیسم آنها فقط برای شست و شوی پارچه و بافت های ماشینی تنظیم شده است استفاده نکنید. چون درجه حرارت آب داخل ماشین ، میزان لرزش دستگاه و ترکیبات شیمیایی مواد پاک کننده ای که در ماشین لباسشویی به کار برده می شود برای الیاف و گره فرش مناسب نیست. در ضمن هیچ گاه فرش های دست بافت خود را برای شست و شو به خشک شویی نسپارید چون این طریقه شست و شو برای فرش های دست بافت بسیار مضر است.

باید توجه داشت که رفوگری و تعمیرات فرش بعد از مرحله ی شست و شو نتیجه ی بهتری می دهد ، زیرا علاوه بر رعایت بهداشت کارگر رفوگر ، انجام این کار از جهت مشخص شدن نوع بافت و آشکار شدن رنگ های واقعی فرش کاملا ضروری است.

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :