در حاشیه

تجارت و صادرات گبه

نکته دیگری از گفته های اتنئوس که می بایست بدان اندیشید، اشاره وی بر فرش های ایرانی کاخ اتنئوس است. اینکه در آن زمان فرش های ایرانی در آن سوی مرزهای ایران بافت می شده، آیا جز این است که این فرش ها به سوریه (بخشی از خاک یونان) و خاک تحت فرماندهی اتنئوس صادر می شده به عبارت دیگر در آنروز و بیش از دو هزار سال پیش هم مثل امروز نوعی تجارت و صادرات فرش وجود داشته است.

 

2000 سال در مقابل فرضیه الیزابت باربر که قدت تجارت منسوجات بین کشورهای خاور نزدیک را 5000 ساله می داند، چیزی نیست. باربر با بررسی های همه جانبه ای که انجام داده، مسیر تجاری و کاروانرویی را که بین کشورهای دامنه های زاگرس بوده تعیین کرده و محدوده بین خلیج فارس تا دریای خزر و دریای سیاه را که در آن زمان مسکن اقوام مختلفی چون کلده ای، آشوری، بابلی و ایلامی و... بوده، مرکز این داد و ستدها دانسته است، باربر با اتکاء به این نکته که منسوجات علاوه بر اینکه خود محموله ای سبک و آسان برای حمل و نقل بوده، وسیله ای هم در امر حفاظت اجناس دیگر چون ظروف سفالی و سنگی به شمار می آمده است. به علاوه سنگینی وزن اقلام سخت از طریق منسوجات برگرده الاغ و قاطر تعدیل می گردیده است.
در قرون وسطی و پس از آن نیز وضع تجارت فرش و دیگر منسوجات به همین منوال بوده است. گلیم و سوزنی از روم و ارمنستان به خراسان و سیستان می رفته و گلیم های جهرم (در فارس) به همه جا صادر می شده است. فرش های پرز بلند و احتمالا گبه هم همین وضع را داشته، چنانکه استخری نوشته موئینه هایی که بازرگانان در خزر ابتیاع می کردند کار خزر نبوده، بلکه از جاهای دیگر از جمله ارمنستان، اذربایجان و روم به خزر می برده اند. شاه طهماسب هم برای پذیرایی همایون شاه هندی دستور داده بود وقتی وی به خراسان می رسد، چادر او را با گبه فرش کنند. البته ما نمی دانیم که در آنروز هم مثل امروز گبه در فارس و بختیاری تولید می شده و به خراسان صادر می گردیده و یا خراسان خود گبه بافی داشته است. در مقابل می دانیم که سلاطین عثمانی شیفته فرش های و پتوهای پرز بلندی که ابتدا در والنسیا و کاتالونیا (اسپانیا) تولید می شده، بوده اند و سرانجام اقدام به تولید آن ها در خاک عثمانی با نام والنس کرده اند.
از صد ساله اخیر اطلاعات بیشتری در مورد صادرات گبه باقی مانده است. مهمترین این اطلاعات را می بایست مربوط به ممفورد دانست. ممفورد که در آخرین سالهای قرن نوزدهم (احتمالا 1898 ) در کار تجارت فرش بوده نوشته : یکی از محدود بافته های شیراز که به آمریکا می رسد نوعی فرش با زمینه رنگ یکدست است با حاشیه های پی در پی هر یک در سه یا چهار اینچ (7تا 10 سانتیمتر) و رنگ های راه راه و فاقد طرح این ها در اندازه های 7*4/5 فوت (1/5*2 متر)اند ... با تعریفی که سپس ممفورد به ساختار این فرش ها می کند، جای شکی باقی نمی گذارد که آن ها چیزی جز گبه نبوده اند.

منبع : کتاب گبه هنر زیرپا

منبع :