در حاشیه

مکاتب گبه بافی (قسمت سوم)

این گبه ها ، هم از لحاظ ساختار و هم شکل بسیار متنوع و گوناگون اند. با این وجود در مقابل گبه های همسایگان آن ها چون ممسنی ها و قشقایی ها خاصه های خودشان را دارند.

 

برخی از این خاصه ها که باعث شناسایی این گبه ها و ایجاد مکتبی بر آن هاست، بدین قرارند:

قطع و اندازه گبه های کهکیلویه نسبتا متعارف است، یعنی نه بسان گبه لرهای ممسنی کوچک و نه مثل گبه بختیاری ها بزرگ و بلند است. در قطع و اندازه گبه های این مردم بیشتر به گبه قشقایی ها نزدیک است. طول گبه های آن ها حدود دو تا دو نیم متر و عرضشان یک و نیم متر و یا اندکی کمتر است. تار اکثریت قریب به اتفاق این گبه ها پشم رنگ نشده و گاه موی بز و یا ترکیب این دو است. تعداد پودها متفاوت است در گبه های قدیمی تر گاه به هشت و ده رج هم می رسد و در گبه های جدیدتر که ما آن ها را گبه قالی می نامیده ایم_از چهار رج فزونتر نمی شود و اغلب دو یا سه رج است. لرها اغلب پشم رنگ نشده را برای پود به کار می برند.اما در گبه های قدیمی تر پشم رنگ شده به رنگ قرمز و گاه قهوه ای و سبز هم در پود به کار رفته است. ساختار گره گبه های این قوم متقارن (ترکی) است. هر چند گهگاه گبه هایی با گره نا متقارن (فارسی) هم دیده شده است. تعداد گره در گبه های لری متفاوت است. حد متوسط گره در گبه ها صد سال به بالا به مراتب بیشتر از گبه های جدیدتر است، در گبه های قدیمی حد متوسط گره در ده سانتیمتر افقی 36 گره و در ده سانتیمتر عمودی بستگی به تعداد پودها دارد. اگر تعداد پودها زیاد باشد و به هشت و ده رج برسد تعداد گره عمودی بمراتب کمتر از افقی آن می شود و گاه از ده گره در ده سانتیمتر متجاوز نمی شود. روی هم رفته لرها کمتر به ریزی گره توجه کرده اند. به ویژه اگر پای مقایسه با گبه های قشقایی در میان باشد. ارتفاع پرز گبه های لری نیز متفاوت است. برخی از آن ها به ویژه قدیمی ترها ارتفاع پرزشان به پنج سانتیمتر می رسد، اما معمولا ارتفاع پرز گبه هایشان به ویژه جدیدتر ها از دو سانتیمتر تجاوز نمی کند.
ویژگی های ساختاری گبه های کهکیلویه و بویر احمد نزدیکی زیادی به کار قشقایی ها دارد، اما در عوض طرح و رنگ آمیزی گبه های آن ها به مراتب از کار قشقایی ها متنوع تر و آزادانه تر است. تقریبا طرحی نیست که این لرها در گبه های خود کار نکرده باشند. از طرح های ساده هندسی چون خانه درهم، دو لوزی و سه لوزی، شطرنجی، گرفته تا طرح های گیاه گونه و یا حیوانی.
رنگ آمیزی گبه های این اقوام نیز متنوع است. در پالت رنگ آن ها، همه رنگی دیده می شود. شاید در مقایسه با قشقایی ها به توان گفت که پالت رنگ آن ها در مقابل پالت رنگ قشقایی ها  چرکتاب می نماید. البته لرها از رنگ های شاد و خالص چون زرد و قرمز و سبز هم استفاده کرده اند. ولی آنها را در کنار رنگ های تیره تر چون قهوه ای، سرمه ای، زرشکی و یا نارنجی تیره قرار داده اند. 

منبع : کتاب گبه هنر زیرپا

منبع :