در حاشیه

مکاتب گبه بافی (قسمت ششم)

مهاجرت قشقایی ها به فارس بی شک عامل مهمی در غنای گبه این منطقه بوده است. ترکیب عواملی که این قوم همراه خود آوردند و آنچه از لر ها فرا گرفتند، چون خونی تازه برای گبه فارس بوده که به زودی به چند و چونی آن می پردازیم.

 

اما قبل از آن بد نیست چند کلمه ای درباره خواستگاه اصلی آن ها و اثراتی که در کارشان داشته، بگوییم.بررسی های مفصلی که در سالهای اخیر در مورد قشقایی ها انجام گرفته نتایج ذیقیمتی را به همراه داشته است از جمله معلوم گردیده که موطن اصلی آن ها نواحی قفقاز و روم (ترکیه) بوده است. علاوه بر این که این نکته هیچگاه از یاد آن ها نرفته، اشاراتی هم که در اشعارشان به آّب و دریا شده، حکایت از سرزمین دیگری که در نزدیکی دریا بوده، دارد. این سرزمین احتمالا قفقاز و حوالی دریای خزر و یا دریای سیاه بوده است، میراثی را که قشقایی ها همراه خود از قفقاز و ترکیه به فارس آوردند، بیش از هر چیز در بافته هایشان مشاهده می شود. از این میراث، آنچه به گبه مربوط می شود دو چیز است یکی دقت در بافت و دیگری پالت رنگ. و از ترکیب این دو است که گبه قشقایی از گبه لری متمایز می شود. به عبارت دیگر هر آنچه که از لحاظ ساختار و طح در گبه لرهاست در گبه قشقایی هم هست با این تفاوت که کار قشقایی ها به مراتب منظم تر، ظریف تر و دارای رنگ آمیزی درخشانتر است. پس می توان گفت که گبه قشقایی مکتبی متاثر از گبه لری است با ویژگی های خاص خود.
مسئله قابل بحث دیگر گبه قشقایی مسئله طرح و نقشه و اشتراک آن ها با گبه های لری است. چنانچه قبلا هم اشاره کردیم همزمان با به قدرت رسیدن قشقایی ها، تیره های متعددی از لر ها به آن ها پیوستند. به عنوان مثال هفت تیره از تیره های سیزده گانه کشکولی کوچک، لر و یا لرولک تبارند. و در طایفه کشکولی بزرگ این رقم به 15 تیره (از سی و یک تیره) و در دو طایفه دره شوری به شش تیره و در عمله نه تیره می رسد. به همین جهت هم، اغلب تشخیص گبه قشقایی از لر مشکل و گاه غیر ممکن است. به همین سبب، ما در چنین مواردی از ترکیب هر دو قوم استفاده کرده و واژه "لر قشقایی" و یا "قشقایی لر" را بکار برده ایم.
مشکل دیگر گبه قشقایی همان مشکل انتساب قوم است که قبلا هم در مورد لر های کهکیلویه و بویر احمد و لر های ممسنی به آن بر می خوردیم. تقریبا همه طوایف شش گانه قشقایی گبه   باف اند اما شاید بتوان گفت که بهترین و ظریف ترین گبه های را کشکولی ها، عمله ها و دره شوری ها بافته اند. اتفاقا بیشترین عوامل لری در میان همین گروه هاست و طوایف دیگر چون شش بلوکی و صفی خانی هر چند از سر آمدان فرش قشقایی اند، اما در گبه بافی سهم کمتری دارند.

منبع : کتاب گبه هنر زیرپا

منبع :