نقوش و طرح های فرش

نگاهی به ترنج در قالی (قسمت دوازدهم)

معرفي فرشهاي لچك ترنج دار باستاني

براي آشنائي بيشتر با طرح لچك ترنج به معرفي چهار تخته فرش كه در دوران صفوي بافته شده اند انتخاب كرده و آنها را مورد مطالعه قرار مي‌دهيم.

1ـ قالي اردبيل (قالي شيخ صفي)

قالي اردبيل يكي از زيباترين فرشهايي است كه در بيست سال اوليه دوره صفويه بافته شده است.

اين قالي نفيس را شركت « زيگلر » كه از سال 1883 ميلادي در ايران در زمينه توليد و تجارت فرش فعاليت مي نمود از ايران خارج نموده و به مبلغ 2000 ليره استرلينگ به موزه « ويكتوريا ـ آلبرت » لندن فروخته است.

طرح اين قالي بسيار جالب است در وسط آن ترنج زيبايي قرار دارد كه شانزده كلاله دور آن را احاطه نموده است. نقش يك چهارم از اين ترنج با كلاله هاي مربوط در چهار گوشه زمينه فرش تكرار شده و لچك هاي چهار گانه قالي را مي‌سازند.

روايات چنين است كه اين قالي براي آرامگاه شيخ صفي الدين اردبيلي جد خاندان صوفيه بافته شده است.

نمونه ديگري مشابه با اين قالي كه بافت ظريف تري داشته و فقط شامل قسمت بزرگي از زمينه فرش مي‌باشد نيز در موزه « لوس آنجلس» در كاليفرنيا نگهداري مي‌شود.

 

2ـ قالي موج دريا:

 قالي معروف موج دريا كه در موزه « وين » نگهداري مي شود از نظر طرح و نقش به كلي متمايز از ساير قاليهاس ايراني است به اين گونه كه در قسمت هاي بالا و پايين ترنج بسيار بزرگ آن تصاوير كشتي و دريا نورد بافته شده است. تاريخ بافت اين فرش در سال 1079 هجري شمسي بوده است. 


 3ـ فرش چلسي: 

فرش چلسي كه در نوع خود از فرشهاي زيباي جهان است از يكي از تجار خيابان كينگز در چلسي واقع در لندن خريداري شده و به اين جهت به اين نام معروفيت يافته است.اين فرش هم اكنون در مجموعه هاي فرش هاي موزه « ويكتوريا و آلبرت » لندن جاي دارد. اين فرش داراي دو ترنج كامل با كلاله هاي جانبي و دو نيم ترنج متصل به حاشيه و لچكهايي به نقش يك چهارم ترنج است. 

 4ـ قالي ترنجدار منظره حيوانات: 

مشخصات فرش منظره حيوانات موزة «پولوي پتيزولي » شهر ميلان ( ايتاليا) چنين است. فرشي است در زمينه قرمز زنگ بدون لچك كه فقط ترنج مياني دارد. نقش پراز حيوان اين قالي به آن مشابهتي با فرش چلسي مي‌دهد. 

 


  
منبع: هنر قاليبافي ايران و كتاب فرش ايران ،‌محمد جواد نصيري 

 

منبع : آتوسا فرقانی