منو
رنگ و رنگرزی

متن بیانات استاد سید عباس سجادی در خصوص طرز تهیه تنالیته های سبز از زنگزاهای طبیعی در برنامه صندلی داغ 6 اذر 95

توسط Hamed
19 اسفند، 1398
متن بیانات استاد سید عباس سجادی در خصوص طرز تهیه تنالیته های سبز از زنگزاهای طبیعی در برنامه صندلی داغ 6 اذر 95

سلام شب خوب و دلنشینی برای شما آرزو میکنم قبل از هر صحبتی یک نظر به شکایت بجای جناب بید آبادی در مورد سبز های مصرفی در قالی کرمان داشته باشیم

سبزها در قالی کرمان نوعا شامل سبز سنجدی و سبز یشمی و سبز سیر یا سبز چینی هستند

این سبز ها با فامی کنترل نشده در کنار لاکی سیر و چهره ای تند و گلخاری تندتر در حقیقت یک تضاد (البته در خیلی از قالیهای کرمان )را بدون کارشناسی تداعی میکنند

سبز و طلایی و چهره ای از آندسته رنگهایی هستند که با چینش صحیح قالی را زیبا و در عکس قضیه قالی را دچار یک منظره بد میکنند

آنچه در مورد سبزهای گیاهی, به چشم میاید تلفیق آبی آرام نیل و زردی جاشیر و کنترل کننده ای بنام روناس است

در قدیم برای انکه سبز تندی و برش خود را از دست بدهد در فاز رنگرزی زرد حدود بیست گرم بر کیلو روناس اضافه میشد و این روناس باعث ماتی خاصی در سبز میشد که با انکه در کنار گلخاری می نشست و متضاد بود اما قالی را برش نمیداد و دو فاز نمی کرد

در سبز سنجدی این مات کننده پوست گردو و روناس بود

اما در یشمی و سبز مینایی (لجنی)روناس تنها متعادل کننده بود

در رنگرزی سبز همانطور که تقسیمات ان را دیدید ما اکثرا شش نوع رنگرزی برای سبز را میتوانیم عملیاتی کنیم روشهای دیگر نوعا محدودند

شفافیت سبز مرهون یک رنگرزی خمی مطلوب و در فازی دیگر رنگرزی با فام زرد دلخواه است

برای شش قسم سبز مذکور  ما میتوانیم دوازده حمام دوگانه تعریف کنیم که شامل خمی اول و خمی بعد میشود

چرا حمام اول را خمی بگیریم ؟؟.آیا کسی جوابش را میداند ؟

مهندس اربابی:

من فکر میکنم علت اینست که اگر نخ اول زرد بشود مقداری چروکیده و نامنظم میشود و این نامنظم بودن با توجه به اینکه برای بهم زدن نیل مشکل داریم باعث نایکنواختی نخ میشود ...

سید عباس سجادی:

احسنت و این یک دلیل مهم است و دلیل دوم ؟

عبدالحمید پوری:

برای رنگ ترکیبی سبز چه مقدار از ابی نیاز هست وسپس بعد از شستشوی رنگ نیل مواد قلیایی از پشم جدا شود ودر مرحله رنگرزی زرد نیلز به جوش داریم  وهم نخ ها در جوش رنگ زرد ارایش کلاف را به بریزد

سید عباس سجادی:

ماهیت رنگرزی کالای پروتئینی ایجاب میکند که رنگرزی قلیایی برای حفظ لیف به فاز اسیدی برود تا لیف حفظ شود

پس ما برای یکنواختی کالای رنگرزی شده حمام خمی را بعد از شستشو انجام میدهیم بعد با شوینده ای اسیدی با ph 6/5 کالای خمی را شسته آبکشی کرده و سپس برای مرحله بعد آماده میکنیم

پس اگر دلیل یکنواختی مورد نظر ما نبود میتوان فرایند را عکس کرد هرچند که یک امتیاز بزرگ در رنگرزی خمی اول هست که کسی به آن اشاره نکرد کسی در گروه این را میداند ؟؟؟

چنانچه حمام اول خمی باشد لیف نهایت پاکیزگی را تجربه کرده است وجود قلیا و احیا کننده بستری خوب برای درخشان شدن زرد است چه اسپرک باشد چه گندل باشد و چه جاشیر و اگر حمام اول زرد باشد قلیای ما روناس را گیلاسی تر ولی زرد را مات تر میکند

عبدالحمید پوری:

رنگ دلخواه مورد نظر از ابی را بدست اورده وبعد شستشو مواد قلیایی از الیاف جدا شد و در محیط اسیدی قار بگیره وحرارت هم بالا میره رنگ های جذب نشده از الیاف جدا میشه ورنگ یکنواختی بدست خواهد امد

سید عباس سجادی:

البته جناب پوری حمام خمی اگر کارشناسی باشد ما رنگ اضافی در حمام نداریم که در لیف داشته باشیم

پس همانطور که گفتم ما حمام نیل را اول آماده میکنیم

شستشو

عبدالحمید پوری:

استاد حتی اگر رنگ های جدب نشده ودر عمل اکسیداسیون نایکنواختی ضعیفی هم باشد در رنگرزی زرد خودش را می بازد

سید عباس سجادی:

حمام شستشو شامل دودرصد صابون ده مول است و آبی نرم با دمای پنجاه و مدت نیم ساعت

اکسیداسیون ناقص نایکنواختی را در پی دارد و در حمام دوم سبز نا یکنواختی خواهیم داشت نه رنگ پریده

بعد از شستشو ابکشی را انجام دهید و اگر کلافها آبگیر شوند خیلی بهتر است. دلیلش را شما بگویید

دلیل بهتر بودن آبگیر کردن این است که قسمت هایی از کلاف که مرطوب تر هستند بخاطر جریان همرفتی آب سریع تر رنگ را میپذیرند و احتمال نایکنواختی بیشتر میشود

کلاف ها را سامان کرده و اصطلاحا دست به لا کنید (افشان کنید)

گلویی کلاف ها را باز کنید و گشاد ببندید

عبدالحمید پوری:

چون الیاف پشمی ابدوست می باشد بایستی از رطوبت یکنواختی برخور دار باشد تا بتوان رنگ یکنواختی را بتوانیم بدست بیاوریم

سید عباس سجادی:

حمام نیل را طبق گراف برای سبز روشن یا متوسط یا سیر آماده کنید

کاملا درست است و دلیل علمی آن هم ذکر شد

رنگرزی خمی را انجام دهید و اگر سبز را برای زمینه رنگرزی میکنید حتما دو حمامه رنگرزی شود

رنگرزی در مرحله دوم لیف را یکنواختتر و پیوند را نهایی کرده و نایکنواختیهای احتمالی را پوشش میدهد

عبدالحمید پوری:

در مرحله ی دوم امادگی رنگ پذیری بهتری را دارد وکار یکنواخت تر در می اید

سید عباس سجادی:

درست است در ضمن فوت کوزه گری نیل اینجاست زیرا سبز بشدت زیباتر و پر تر میشود

پوشش دادن کلاف ها در دو مرحله الزامی است

انها را توسط یک نایلون بپوشانید تا کم کم سرد شوند

پشم رنگرزی شده را بر قلابی اویزان کنید تا کلافها کمی آب و حرارت را از دست بدهند شستشو کنید و آبگیری

قبلا شما رنگزای زرد و سایر رنگزاها را در حمامی حدود 75 بمدت 16 ساعت دم گذاری کرده رویش را بپوشانید

عبدالحمید پوری:
در قدیم بعد از رنگرزی  الیاف را از غازان یا پاتیل در اورده ودر داخل تشتی بزرگ قرار می دادند و کاملا می پوشاندند تا روی پزشش ان قطره هایی از شینم بنشیند وسپس باز می کردند این عمل را خفه کردن می گفتند این روش سنتی که در بین ترکمن ها رایج بود

سید عباس سجادی:
هر اقلیمی فولکور خودش را در فرهنگ به معنای عام دارد در حرفه ها شادی ها در غم ها و در مراودات و این ناشی از اقلیم است

فرقی ندارد که فرهنگ فولکوریک موسیقی باشد یا رنگرزی و رنگرزی طبیعی شهری هزار دروازه است

من دو پدر بزرگ داشتم و هر دو رنگرز طبیعی. جالب این بود در بسیاری از روشها ,متد هم را قبول نداشتند

بعد از دندانه دادن و شستشو شما کالا را در دمای 45 وارد حمام زرد کنید و این حمام باید اندکی قره قوروت تازه داشته باشد

حتما دیگ اگر مسی بود قبل از دم گذاری زردتان آنرا با شن ریز و یک دستمال تمیز کنید تا کالا لکه نشود

وقتی عمل هموار کردن و جوش ملایم تمام شد کالا را خارج کنید و با افشان کردن دوباره به حمام برگشت دهید. این راه یکنواختی حتی برای زمینه است

حمام را تا رسیدن به دمای اتاق رها کنید

عبدالحمید پوری:
در گذشته رنگرزی دربین ترکمن ها کار زنانه بود وکار رنگرزی را زنان انجام می دادند من چینین در گیری هایی را با مادر بزرگم داشتم وهمیشه داخل پاتیل از دانه های انار استفاده میکرد و می گفت رنگ را براق می کند ولی من معتقد بودم برای براق کردن از بزغنج استفاده کنم  وبزغنج واقعا شفاف و براق میکرد روغن وچربی از دست رفته را به پشم پس میداد یعنی چربی بزغنج جذب پشم می شد

سید عباس سجادی:
کالا را خارج کرده و کنسانتره گیاهی را با لرزاندن کلافها به شدت و مداومت خارج کنید

چربی های از دست رفته را به چند روش میتوان برگرداند که بهترینش ماست شیرین بز است. بزغنج و زیتون و روغن گوسفند گزینه های خوبی هستند

شستشو با آب ولرم و بعد جاری بهترین اختتامیه است

عبدالحمید پوری:
بزغنج سازگاری اش با الیاف پشمی بهتر است

سید عباس سجادی:
ماست بز علاوه بر چربی حامل پروتیین است چیزی که الیاف پشم از آن ساخته شده اند

البته برگرداندن چربی و لطافت با ماست تازه گوسفندی هزینه بر است و لذا قالیهای خاص را اینطوری نرم میکنند

سوالات حاضران:

عبدالله احراری:
استاد سجادی کدام رنگزای زرد در اولویت است؟

سید عباس سجادی:
اسپرک دوامی ندارد و من شخصا گندل و جاشیر اهلی را میپسندم

برگ مو را اگر در بستری تمیز و خشک و زیر سایه خشک کنند در بعضی از نژادها خوب است اما جاشیر با استفاده از یک آسیب علوفه حیوانات حداکثر زردی را تامین کرده و ارزان است

حیدری:
سلام به دوستان عزیزم .دوست عزیز ماد ربزرگ شما بهترین کار را انجام می داده بعد از رنگرزی یک کلاف را یک هفته در افتاب قرار دهید .قسمتهای از کلاف که با نور خورشید در ارتباط است رنگش را از دست می دهد واحتیاج به یک مرحله دیگر دارد که این مرحله با گیاهان تانن دار یا اسید تانیک وبعضی مناطق با ادرار گاوبوم بند می شده انار  گردو مازو بیشترین تانن را دارا می باشند

فاطمه سعادتی:
جاشیر و گندل فراوان در بازار هست ؟
چند دندانه معمول آن و اسید آن را هم بفرمایید تا بعدا آزمایش کنیم چون در دانشگاه آموزش ندادند

سید عباس سجادی:
جناب حیدری. با قرار گرفتن قسمتی از کلاف در معرض uv شما خامه را آماده رنگرزی ابرش و نایکنواخت در حمام دوم کرده اید و گاهی اینکار تعمدا انجام میشود زمانی که حرکت زمینه فرش از سبز چمنی به سبز یشمی باشد و در اینحال ما یک سبز سیر و نیم سیر داریم

عبدالحمید پوری:
درکمی میوه بلوط و گردو بعد از رنگرزی خوابانده میشد

فاطمه سعادتی:
و اسپرک فقط با قلع زرد پر رنگ می داد معمولا و گرنه خیلی مطبوع نبود مثلا با آلومینیوم زردی با ته مایه سبز

حیدری:
رنگ زرد اگر با تانن ها ترکیب نشود مقا ومتی ندارد

عبدالحمید پوری:
کاری که با نیل رنگ شده چه تک رنگ(ابی ها) وچه ترکیبی در سایه خشکانده میشود

حیدری:
کاملا درست است ولی انار هم این عمل را انجام می دهد

سید عباس سجادی:
جناب پوری عزیز میتوان این را در فاز دوم ادغام کرد و از آنجا که رنگرزی با نمودار تایم کمتر لیف سالم تری را تحویل میدهد شما میتوانید ادغام را انجام دهید

موسوی:
سلام خدمت دوستان رنگ زرد در انتهای رنگرزی نیاز به قلیا دارد در غیر این صورت ضعف دارد

سید عباس سجادی:
مشکلی نیست فقط کلاف ها را بدو نیم دایره فرضی تقسیم و آفتاب دهی مناسب را در دونیم دایره انجام دهید

فاطمه سعادتی:
مثال از قلیا؟

حیدری:
دانه انار هم تانن دارد اگر هسته ان را لح کنید تعم قابضی دارد

فاطمه سعادتی:
سود آیا یا مواد ضعیف تر ؟

عبدالحمید پوری:
در پایان کار اگر رنگ جذب نشده ای در پاتیل باشد هم جذب شده وهم در ثباتش موثر می باشد

اگر انار وحشی باشد بهتر

سید عباسسجادی:
ما سعی میکنیم تعداد حمامها را کمتر بگیریم و دلیلش را گفتم. رنگهای جذب نشده گیاهی همیشه کابوس ما هستند در هزینه و در ثبات که با آسیاب کردن حداکثری (بدون داغ شدن فیبر حامل) و طول رنگرزی و دم گذاری تا حدی مرتفع میشود

عبدالحمید پوری:
استاد ما حداقل برای فیکسه کردن رنگ الیاف را می خوابانیم وهمان موقع هم این کار رو انجام می دهیم

سید عباس سجادی:
وقتی رنگزا داخل حمام است فیکسه کردن یا به نایکنواختی میانجامد یا بی اثر است
میدانید چرا ؟

موسوی:
نمک قلیا و یا آمونیاک یا پیشاب گاو

عبدالحمید پوری:
وقتی طبق نمودار رنگرزی شده رنگ نهایتا 2 درصد باقیمانده و در بیرون اوردن کالا یک شوک هم وارد شده ودباره به پاتیل برگردد 30 درجه دما افت کرده است

حیدری:
در بختیاری این قلیا را توسط ادرار کاو تامین می کردن .قشقایها هم همینطور عمل می کردن فرشهای قدیمی  کردستان هم زرد قشنگ ومقاومی دارد ولی به چه صورت بوم بس می شده خبر ندارم

موسوی:
در کردستان به مدت 3 روز در حمام کلاف را میخواباندن بعد درپیشاب میخواباندن ومعتقد بودن کلاف باید 3روز در رنگ بخوابد

سید عباس سجادی:
نوع تثبیت. این بحث هم جای تامل دارد زیرا در گوشه گوشه این سرزمین ما مشابهش را داریم

دهقان:
در هندوستان هم با ادرار گاوی که انبه خورده رنگ اکر یا خردلی تولید میشه

سید عباس سجادی:
این کار در یزد و نائین نصف روز بوده است

عبدالحمید پوری:
در ترکمن صحرا هم از پیشاب اسب وگاو استفاده میشده



منبع: سید عباس سجادی

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است