منو
اخبار فرش

شناخت گلیم ایلام قسمت دوم

توسط Hamed
Ghalikadeh

کمال آزادی هنرمند و فعال فرش و گلیم استان ایلام

شیوه شکل گیری نقوش گلیم در ایلام و جهان

در عشایر و ایلات قانون و قرارداد  ایلی حکم فرماست، قانونی که بر پا می شد سده های متمادی باید می گذشت که قبیله بتواند پا روی ان بگذارد و از ان گذر کند.
به ندرت می توان ادعا کرد که از قرار داد ایلی پا فراتر گذاشته اند و طرح و نقش در گلیم نیز مشمول همین قانون بود
عشایر قدرت ، فرصت و تخیل نقاشان بزرگ و طراحان  امروز را نداشته اند و شکل ها و شکل پردازی ها بیشتر از سر نیاز و مربوط به اطرافشان می باشد.

این شکل و نگاره ها به صورت انتخابی نبوده و بلکه نسلهای متمادی باید می گذشت تا شکلی و نقشی به قالبی خاص در می امد .
 منشا این اشکال به دوران ما قبل تاریخ برمی گردد که از ان پس اقوام پراکنده در اسیای مرکزی و غربی این نقوش را حفظ کرده اند

و این ،  زمان بود که خالق نقش بود نه طراح و نقاش

تا سده اخیر نقوش و بافته ها  عموما اصیل و دست نخورده بودند و کار بافت و خلق نقش گلیم ذهنی و ذهنی باف بود اما از زمانی که کار طراحی را نقاشان و طراحان به صورت تخصصی و حرفه ای عهده دار شدند کم کم تلفیق و تکثیر و خلق نقوش و اثار جدید پدیدار گشت .

و از این زمان بود که جهش نقش و طرح و دگردیسی نگاره ها با سرعتی غیر قابل تصور اغاز شد و از نقشی که طی هزاران سال با توجه به دلایل فوق،  تغییری قابل لمس ایجاد نشد به یک باره تولدهای فراوانی ایجاد گردید.


چه رداخ  یا  کل

تاریخچه مختصری از گلیم 

بشر در عصر غار نشینی ، از سر نیاز  یاد گرفت که برای شکار حیوانات نیازمند کمینگاه است لذا علاوه بر استفاده از کمینگاهای طبیعی از مخفیگاهای دست ساخته خود استفاده کند. یکی از این کمینگاها  الاچیقی بسیار  ساده با نام کوردی "کل"" و " چه ر داخ " می باشد که متشکل از سه شاخه قطع شده درختان  به صورت کله قندی و هرمی به هم وصل می شد و شاخه های ریز درختان را در ان تنیده می شد وداخل  این  الاچیق به کمین می نشست .این اولین دست بافته بشر محسوب می شود.
بعدها با ورود و زندگی در جلگه ها و کناره رودها  و استفاده از تجربه قبلی و افزایش هوش و دانش بشر اولیه  نمونه های ساده کپر و حصیر بافی با نی و دیگر گیاهان خودرو بوجود امد که نشانه های این بافته ها در تمدن های میان رودان مشهود است 
با افزایش هوش انسانهای اولیه و مهاجرتهای اجباری و نیاز به سکو نت  گاهای گرم ،به فکر استفاده از پشم و موی حیوانات شکار شده و اهلی برامد پشم ها را به صورت ابتدایی تاب داده و بافت گلیم های اولیه اغاز گردید .

اگر به فرمایشات جناب سیف در خصوص پته دوزی نگاهی بندازیم ایشان در جلسه قبل فرمودن که هشت هزار سال پیش مردمان غار کمربند در نزدیکی شهر بوشهر پارچه می بافتتد و در همان زمان در چتل هیوک ترکیه فن بافندگی پارچه رواج داشته و همچنین کشفیات تپه سیلک کاشان و دوکهای بدست امده نشان از بافندگی پارچه در ان زمان داشته است  لذا چون پارچه بافی نیازمند هوش بالا و مغز تکامل یافته ای نسبت به بشر گلیم باف دارد بنابراین بافت گلیم مربوط به هزاران سال قبل از از این تاریخ است و بعد از حصیر بافی بوجود امد.
محققان تاریخ اغاز گلیم را به 3000تا 5000 سال ق.م تخمین میزنند
البته می توان ادعا داشت ، بافت  اولیه گلیم ها  بسیار ساده و بدون نقش  و از پشم های خود رنگ بوده که بعدها وجود پشم های خود رنگ سفید ، قهوه ای و مشکی در گلیم نوعی نقش خود ساخته ایجاد میکرد و احتمالا بشر را به این اندیشه واداشته کم کم نقش های خاصی به ان بیفزاید و بعدها از روی اگاهی به پرورش گله گوسفندان سفید رنگ روی اورده و با استفاده از رنگهای طبیعی نقوش را وارد مرحله جدیدی نماید و کم کم طی هزاران سال نقوش کنونی شکل گرفتند و تقریبا تا سده اخیر بدون تغییر ماندند.

در مورد تاریخ مستند و مکتوب گلیم  می توان به کشفیات باستان شناسان در جزیره اناتولی ترکیه اشاره کرد
همچنین  سنگ ‌نگاره زن ایلامی در حال نخ ريسى و ندیمه اش كه بعنوان اولين نگاره اى كه سنت نخ ريسى را به تصوير ميكشد شناخته شده است . از سنگ نگاره چنین بر می اید که هنر نخ ریسی از هنرهای فاخر بوده به طوریکه طبقه اعیان و اشراف بدان مشغول بوده اند .
در این سنگ نگاره ندیمه ای را می بینید با دستبندهای زینتی و بانویی با لباسهای فاخر و مزین و 12 دست بند در دست که همگی نشان از اعیانی بودن بانوی نخ ریس را دارد

نحوه گرفتن دوک در ایلام

در دیگر نقاط


منبع: کمال آزادی هنرمند و فعال فرش و گلیم استان ایلام

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است