منو
رنگ و رنگرزی

رنگرزی طبیعی (قسمت دهم:شستشوی پشم، رنگرزی الیاف پشم با رنگ گیاهی روناس به سه روش،پیش دندانه،همزمان،وبررسی تاثیر دندانه در رنگ حاصله)

توسط Hamed
19 اسفند، 1398
Ghalikadeh

پشمی که از پشت گوسفند چیده شده است دارای مواد خارجی زیادی است که قبل ازعملیات دندانه دادن ورنگرزی وبافندگی بایستی از پشم جدا کرد.این ناخالصی ها مواد زیرراتشکیل می دهند.


1)چربی پشم:این چربی در پوست گوسفندتولید میشودتاپشم بصورت نرم باقی مانده واز سخت شدن وشکستن آن جلوگیری بعمل آید.
لانولین که در صنایع زیبایی به صورت عمده برای تهیه کرم ولوسیون وشامپوبکار میرود.ازاین چربی گرفته میشود.
2)ادراروعرق بدن حیوان که روی پشم خشک شده اند وحاوی تعداد زیادی نمک پتاسیم وسدیم واسیدهای آلی ومعدنی میباشد.
3)مواد نباتی مانند خارو خاشاک وکاه وبرگ خشک شده درختان چه در زمان تغذیه چه در آغل در پشم باقی میماند.این مواد تنهادراثر شستشو از بین نمیرود.بلکه در اثر خارگیری یا کار بینزاژگرفته می شود

آزمایش(1):رنگرزی الیاف پشم با رنگ گیاهی روناس به سه روش،پیش دندانه، همزمان،وبررسی تاثیر دندانه در رنگ حاصله
گیاه علفی.پایا
گل:گل آذین گرزن.واحد 5کاسبرگ سبز.5گلبرگ زرد.
میوه:آبدار-سیاه رنگ.کرک دار.میوه ی آن به اندازه ی خر دل است.
برگ:سبزرنگ ساده با لبه ی صاف:اگر برگ آن را بین دستها مالش دهیم دست به رنگ قرمز تند مایل به سیاه در می آید.
مشخصات ریشه : ریشه از نوع راست ساده است.ریشه ی این گیاه در نواحی شنزار تا عمق یک متری خاک فرو می رود.در رنگرزی با روناس مهمترین عامل میزان مر ریشه است.رنگ های قرمر شاداب و متمایل به سرخ از ریشه های چهار و پنج یاله آن به دست می آید و ریشه های هفت ساله رنگ های لاکی و ارغوانی وریشه های سه ساله نارنجی تیره پدید می آورد.جنس روناس نیز در رنگ آن عامل موثری است.از ریشه ی گونه هایی که در مناطق سردسیر می روید.لاکی پر مایه تری نسبت به گونه های مناطق معتدل و گرمسیر به دست می آید.به همین علت است که رنگ لاکی به دست آمده از روناس آذزبایجان و خراسان که مناطق سردسیری هستند با رنگهای به دست آمده از روناس کرمان و فارس.که مناطق گرمسیری محسوب می شوند.تفاوت بارزی دارند.
موسم گل :اواخر بهار.
انتشارات جغرافیایی : اراک.دماوند.تیریز.دیلمان.ارومیه.آذزبایجان.کرمان.مازندران.یزدوبلوچستان.
ویژگی :قدرت رنگی ریشه روناس با مدت زمانی که در خاک می ماند نسبت مستقیم دارد.کهنگی و تازگی روناس از طعم و رنگ آن به خوبی می توان تشخیص داد. طعم ریشه ی جوان شیرین و گیاه پیرگس و تلخ است.گاهی ریشه ی روناس را به وسیله ی کوره خشک می کنند که باعث پایین امدن کیفیت رنگ می شود.ریشه ی این گیاه به خصوص پارانشیسم پوستی آن واجد گلوکوزی است که تحت تاثیر دیاستازی تجزیه می شود و الیزارین می دهد.این ماده رنگی اگر درون شیره ی سلولی دیده شود به رنگ زرد است ولی در مجاورت هوا رنگ آن قرمز می شود.از لحاظ شیمیایی روناس دارای یک ماده ی ازته است که نقش فرمان را دارد و تحت تاثیر این فرمان مواد رنگی ایجاد می گردد.

تجزیه ی مواد ریشه ی روناس به ترتیب زیر است :
1.روبیادین 2. گلوکوزید روبیادین 3.پور پورین 4.گلو کوزید پور پورین 5.اسید روبرتیریکو 6.آلیزارین
مهمترین این موارد در رنگرزی الیزارین است.مهمترین خاصیت الیزارین از لحاظ رنگرزی آن است که با اکسید های فلزات مختلف ترکیب می شود که لاک های رنگی تولید می کندکه در اسید ها و قلیا های ضعیف حل نمی شود.
آلیزارین در آلمان.هلندو چند کشور دیگر تولید می شود.هلندی ها در گذشته نیز یه کی از تولید کنندگان روناس بوده اند.

(گاراسنین یا آلیزارین خالص)
این ماده را اولین باردر سال 1827شیمدان های آلمانی کشف کردند.گاراسنین گرد قهوه ای رنگی است که قبل ازکشف رنگهای شیمایی به طور مصنوعی برای رنگرزی پارچه های پشمی استفاده میشد.ولی امروزه تقریبا منسوخ شده است.
(رنگرزی پشم با روناس)
روناس بدون وجود دندانه نمیتواند پشم را به خوبی رنگ کند.ودر مقابل عوامل مختلف ثبات کافی داشته باشد.رنگ بدون دندانه روی پشم بسیار رنگ پریده کدر خواهد بود.
(دندانه)
مواد رنگزای طبیعی روناس به تنهایی قادر نیست پیوندقوی بالیف پروتئین پشم بر قرار کند. بنابراین لازم است ازیک ماده کمکی برای ایجادیک پیوند قوی بین رنگ ولیف استفاده شود.این کار توسط دندانه ها انجام می شود.مواد دندانه پلی بین لیف ورنگ قرارمی گیردوتوسط بازوهای خود رنگ رادریافت میکند. دندانه ها از دوجهت قابل اهمیتند.اول اینکه می تواند پیوندی با رنگ به وجود بیاورد.که قدرت این پیوند بستگی به قدرت دندانه دراتصال برقرارکردن بالیف ورنگ دارد.ودر نهایت خود این دندانه بهثبات رنگ تاثیر میگذارد.وممکن است.باعث افزایش یا کاهش برخی از ثباتهای رنگ شود.همچنین میزان استفاده از دندانه ازیک اپتیم خاصی پیروی می کند.که دقیقا می باید رعایت شود.دوم اینکه در مورد رمگرزای دندانه ای،خود دندانه بروی شیدرنگی ونهایی کالا تآثیر می گذارد.پس باطیف وسیعی ازدندانه می توان شید رنگی وسیعی بدست آورد.
(طریقه دندانه دادن پشم بااملاح آلومینیوم(زاج سفید))
مهم ترین دندانه ای که در رنگرزی رنگهای قالی از آن استفاده میشود املاح آلومینویم ومخصوصا نمک مضاعف آلومینویم وپتاسیم که زاج سفید میباشد. در ایران معادن زاج سفیدفراوان است که مهم ترین معادنی که فعلا درایران استخراج میشوند معادن طارم زنجان ورضائیه میباشد.

مواد و ابزارمورد نیاز:الیاف پشم،آب،مایع شوینده ،رنگ روناس،دندانه الومینیوم،اسید،شیشه ساعت اگزالیک،بشر1000(شسشو)،4عدد بشر 500سی سی (حمام)،ترازودیجیتالی،بن ماری(حرارت) ،پی پت حبابدار،

شرح آزمایش← ابتدا 20گرم الیاف را با کمک ترازو دیجیتالی به چهار دسته 5گرم تقسیم بندی کرده برا ی شستشوی اولیه (چربی زدایی ) دربشری حاوی 600سی سی آب و8/1 مایع شوینده می اندازیم(سر الیاف را گره زده تا الیاف در مرحله شستشو گره نخورد) سپس بشر را در بن ماری در دمای 60درجه می گذاریم .به مدت 10دقیقه بعد ازبه پایان رسیدن ده دقیقه الیاف را با آب سردشستشو می دهیم. [Det: 3gr/lit ,tim:10 min⁡ at:60درجه,l:g:30:1
(3*600)/1000=1/8→صابون شستشو
3 1000
x 600

L:G→30→20gالیاف →30*20=600 آب شستشو←

4 3 2 1

       حمام                        

              

بدون دندانه پس دندانه همزمان پیش دندانه  
%3 %3 %3 %2     اسید اگزالیک
  ____ ____ %5 %5     دندانه
             دندانه ندارد دندانه بعد از رنگرزی همزمان مرحله دوم     رنگرزی
  5%            دندانه    
  20%   20%   20%              روناس
        L:G    
90دقیقه 90    90 60   زمان رنگرزی در       جوش    
  2%   3%        اسید اگزالیک

حمام یک←پیش دندانه:در این آزمایش الیاف پشم را به سه روش مختلف رنگرزی میکنیم.به شرح جدول زیردرپیش دندانه دوروش رنگرزی داریم ابتدا الیاف رابا اسید و دندانه به مدت 45 دقیقه در بن ماری بماند.بعد الیاف را شستشو داده مرحله دوم:الیاف را با آب واسید ورنگ به مدت 45دقیقه رنگرزی میکنیم.
حمام دو:روش همزمان آب واسید ودندانه ورنگ را به مدت 90دقیقه رنگرزی میکنیم.
حمام سه:در محله اول ابتدا الیاف را بدون دندانه رنگرزی میکنیم. مرحله دوم:الیاف رنگ شده را دندانه میدهیم.به مدت 90دقیقه
حمام چهار:الیاف را بدون دندانه رنگرزی مکنیم. (دندانه مورد نیاز←آلومینویم
محاسبات←
محاسبه آب حمام ها←یک
50 1g (5*50)/1=250cc
X 5gالیاف
محاسبات درصد←
مواد موجود در آزمایشگاه*وزن کالا
→ دندانه (آلومینویم) ها حمام =(5%*5)/(100%)=0/25
→اسید(3%*5)/(5%)=3cc
محاسبه در صد رنگ روناس ←
,→ حمام (4)(3)(2)(1)=(20%*5)/(100%)=1g
حمام1): حاوی 250سی سی آب+3 سی سی اسید+دندانه 25/.0 +رنگ روناس (1)گرم
90min جوش
کالا+مواد تعاونی 5min رنگ 80درجه
حمام 2): حاوی 250سی سی آب+3 سی سی اسید+دندانه 25/.0 +رنگ روناس (1)گرم

حمام3): حاوی 250سی سی آب+3 سی سی اسید+دندانه 25/.0 +رنگ روناس (1)گرم
(الف) (ب)

حمام4): حاوی 250سی سی آب+3 سی سی اسید+دندانه 25/.0 +رنگ روناس (1)گرم

مشاهدات←درحمام یک که پیش دندانه میباشد رنگ الیاف گلبهی روشن میباشد.
حمام دو←به روش همزمان کمی تیره تر از حمام یک شده رنگ گلبهی تیره
حمام سه←
حمام چهار←دندانه ندارد وبه رنگ قهوه ه ای تیره شده.

نتیجه گیری:هرروش پیش دندانه،پس دندانه،همزمان چه تاثیری می تواند بروی الیاف پشم بگذارد.حمام چهار به دلیل نداشتن دندانه دارای ثبات شستشویی کمی میباشد.

نویسنده: معصومه صالحی

 

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است