منو
نقوش و طرح های فرش

سیر تحول طرح درختی در فرش(قسمت چهارم)

توسط Hamed
19 اسفند، 1398
Ghalikadeh

درخت زندگی:گیاهان بی شماری در پهنه‌ی اساطیری انسان پیام رسان بوده‌اند. کهن‌ترین گیاهان اساطیری درخت کیهانی است در اسطوره‌ها بر این باور بوده‌اند که درخت زندگی یا درمان کننده، در مینو یا جایی دور از دسترس قرار دارد.

گاه قهرمان اسطوره در سفری پر ماجرا و طولانی با خدایان، دیوان یا پدیده‌های طبیعی می‌ستیزد تا شاخه برگ یا میوه‌ای از آن درخت اسطوره‌ای را برای بشر به ارمغان آورد. درخت زندگی اغلب میان دو راهب و کاهن یا دو جانور افسانه‌ای قرار دارد که نگهبانان او به شمار می‌روند. انواع مختلف این صحنه از دوران قبل از تاریخ تا دوره‌ی ساسانی نمایش داده شده است. عده‌ای معتقدند این نقش مایه تجرید یافته‌ی درختی است که یکی از نقوش رایج در آسیای غربی است و به اشکال گوناگون روی آثار و مواد فرهنگی مختلف، بیشتر به صورت دو بز، دو انسان یا دو موجود خیالی متقارن که در طرفین این درخت ایستاده‌اند دیده می شود. این نقش، نماد درخت کیهانی، تجدید حیات و نماد بی‎‌مرگی است. این درخت به ظاهر همان درخت هوم در دیانت زردشتی است.زادگاه این نقش بین‌النهرین جنوبی (تمدن سومر) بوده و بعدها در هنر بابل، آشور، عیلام و به خصوص نزد مفرغ کاران لرستان به عالی‌ترین شکل خود می‌رسد. درخت زندگی در دوره‌ی هخامنشی، پارتی، ساسانی و دوران اسلامی نیز به اشکال گوناگون در دست ساخته‌های مختلف دیده می‌شود.
در اسطوره‌های ایرانی هومه خدایی است که تندرستی و قوت می‌دهد و به محصولات و فرزندان برکت ارزانی ‌می‌دارد. هوم نام گیاهی است که توانایی شفابخشی دارد. شیره‌ی این گیاه قدرت‌های ماوراء الطبیعی عطا می‌کند. درخت زندگی از بالا به زیر گسترش می‌یابد و خورشید بر سراسرش می‌تابد. تنه‌ی اصلی و نیرومند در وسط و شاخه‌هایی در دو طرف تنه و نقش گل‌هایی که در شاخه‌ها قرار دارد. مشابه این نقش مایه در بعضی از قالی‌های استان چهارمحال و بختیاری به خصوص قالی‌های خشتی دیده می‌شود که به صورت بسیار زیبایی در دل خشتهای قالی‌ جای گرفته و با رج شمارهای مختلف در تمامی مناطق این استان بافته می‌شود.
تاک یا بوته‌ی انگور نیز به لحاظ فراوانی تاکستان‌ها در منطقه بختیاری و نزدیکی آن با مردم و به لحاظ اهمیت استفاده‌ی میوه آن تحت توجه مردم منطقه بوده و به همین دلیل تصاویری از آن در فرش‌های بختیاری به خصوص فرش‌های خشتی می‌بینیم. این نوع درخت در بعضی بافته‌ها با برگهای زیاد و خوشه‌های کم و در بعضی برعکس است. همان، 86)

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است