منو
نقوش و طرح های فرش

فرش قشقایی

توسط Hamed
19 اسفند، 1398
Ghalikadeh

سوابق تاریخی ايل قشقايی، كه بزرگترين جامعه عشايری فارس را تشكيل می دهد، به صورت يك ايل متفق و يكپارچه به فارس نيامده است. اتحاديه كنونی قشقايی را چند گروه عشايری ترك زبان در اوايل سده يازدهم هجری بنيان نهادند كه جداگانه و بتدريج راه سرزمينهای جنوبی ايران را پيش گرفته بودند و چنين می نمايد كه بخش عمده آنها در اواخر سده هشتم و اوايل سده نهم هجري از قفقاز به فارس آمده اند.

نامورترين بافندگان قشقايی كشكوليها هستند كه دستبافتهای گره بافته خوابدار، از جمله گبه، و گليم و جاجيم و سوزنی و بافته های دو اسلوبه (گره بافی روی گليم كه در فارس به "قالی بری" و جاهای ديگر به "گل برجسته" معروف است) را عموماً بخوبی از كار در می آورند.

- ساختار

نظر به اين كه قشقاييها ترك نژاد هستند در بافته های خود از گره تركی بهره می گيرند. ولی گاه گاه قاليچه هايی مشاهده می شود كه با گره فارسی بافته شده است و اين كار نتيجه ازدواج يكی از مردان قشقايي با زنی ايرانی يا عرب است. قاليچه های قشقايی مانند كليه فرآورده هاي ايلاتی يا روستائی فارس، داراي تار و پود پشمين است، ولي از ويژگی ای برخوردار است كه آن را از ديگر قاليچه های فارس متمايز می سازد و آن دو پوده بودن آن است.

- طرح های رایج

نقشها و طرحهای قشقايی را به دو گروه متمايز می توان تقسيم كرد:

گروه اول نقشها و نگاره های سنتی: ذهنی بافی، ساختار هندسی, اجتناب از قرينه سازي جز در طراحی ترنجها و حاشيه ها، عدم پيروی از الگوئی معين و نظمی خاص، از خصوصيات ويژه طرحها و نقشهاي سنتي و اصيلی است كه اصطلاح رايج بازار فرش «مختلف» و غلط مشهور «اشكالاتی» را به خود اختصاص داده و بيشتر بافندگان طايفه شش بلوكی، به ويژه تيره هاي هيبت لو و عرب چرپانلو و طايفه هاي رحيم لو و صفی خانی و نيز شكرلو و خنگشت، از اين سبك پيروی می كنند1


گروه منتظم قالي قشقايی را به شش دسته متمايز تقسيم كرده اند كه: نقش ناظم، محرمات، نقش ماهي درهم، نقش بته ای، نقش گياهی و نقش افشان از آن جمله اند. در نقش پردازی منتظم، به جاي نگاره های لوزی و چهار گوش و شش گوش و هشت گوش و طرحهاي راست و شكسته، بيشتر از گل و گياه و شاخ و برگ و خطوط گردان استفاده می شود. ذهنی بافی كه ويژه نقشهای شكسته است، در اين گونه طرحها راه به جايی نمی برد و بافنده تنها از تخيلات خود در كاربرد رنگهاي متنوع كمك می طلبد. بافندگان كشكولی، بولی، ايگدروگاه چكنی و صفی خانی از پيروان مكتب طراحی و نقش پردازي منتظم هستند. پاره اي از طرحهای اين گروه در انحصار يك تيره يا طايفه است و ديگر طايفه ها و گروههای بافنده با آن سرو كار ندارند مانند «ناظم» كه مخصوص كشكوليهاست و قاليچه ناظم غير كشكولی ديده نشده است.

- توزيع جغرافيايی قالی های قشقايی

با توجه به پراكندگی تيره هاي مختلف ايل قشقايی در نقاط مختلف فارس به چند نقطه مهم قاليبافی آن اشاره می نماييم:

يلمه، سميرم: " بيشتر قشقاييهايي كه از دو قرن پيش به تدريج در آباديهاي منطقه سميرم پايين ساكن و ماندگار شده اند از تيره يلمه هستند كه مانند شكرلوها سالهاست جزء نظام و ساختمان عشاير ايل قشقايي نبوده اند. اما دستبافهاي آنها، عليرغم نزديكی به لرهاي بختياری هر چند از تأثير سنتها و نقشمايه هاي لري بر كنار نمانده اند، ليكن كيفيت قشقايي خود را حفظ كرده اند، پاره ای از فرشهای تركی سميرم پايين به نام «هينه گان» (روستايی در جنوب غربی شهرضا كه هونجان و هينجانش نيز می گويند) به بازار می آيد و پاره اي ديگر به نام يلمه ارائه می شود. قاليهای اين منطقه كه از دير باز با پود نخی و بيشتر با تار و پود نخی بافته می شده است، از نقشمايه های بته قبادخانی و نگاره های گياهی و افشان و نيز اشكالی قشقايی مايه گرفته است.


ايل خمسه : از يگانگی پنج ايل برگرد شيراز پديد آمده است. دو ايل به عربی و دو ايل به تركی و يك ايل (باصريها) به فارسی سخن می گويند آنان در سال 1382 هجري قمري براي آنكه نيروی در برابر قشقائيها همسايه شان ايجاد كنند زير نظارت خانواده قوام شيرازي به صورت ايل واحدي در آمدند و خانواده قوام از نارنجستان شيراز بر آنان فرمان می راندند. نژاد ايلات مورد نظر , عرب ,اينالو ,بهارلو و ترك و باصري و نيز مخلوطی از نژاد ترك و لرند.

منبع: قالی ایران

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است