منو
نقوش و طرح های فرش

قالی ها و قالیچه های تصویری دوره قاجار(قسمت اول)

توسط Hamed
19 اسفند، 1398
Ghalikadeh

از سلسه قاجاریه جریانی در هنر قالی بافی ایران شکل گرفت که از آن به عنوان قالیچه های تصویری یاد می شود، اگر چه پژوهش های انجام گرفته در مورد قالیچه های تصویری بسیار اندک و حتی گاهی کمتر از سایر قالیها مورد توجه قرار گرفته اند اما موضوع بسیاری از این قالیچه ها از روی نوشته ها و کتیبه هایی که روی آنهاست مشخص گردیده، این قالیها در زمان حکومت قاجار که منشا تحولالت گسترده ای در جنبه های فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی در جامعه ایران شد.


به وجود آمدند که همین تحولات تاثیر فراوانی به هنر ایران گذاشت. بافت این طرح های تصویری به گونه های متعدد در بین عشایر وایلات ایران رواج دارد که در بافته های شهری از شیوه انحنایی استفاده می شود اما در ایلات و عشایر به صورت انتزاعی است. در حقیقت در بافته های عشایری _روستایی به سبک ذهنی و
هندسی بافته می شود. بیشتر نقوشی که در قالیچه های تصویری به کار برده می شده است تصاویر شاهان و شاهزادگان بوده است. این مقاله کوشش کرده تا به بررسی قالیهای تصویری و همچنین سبک بافت مختص این قالیچه ها و نقوش شاهی در دوره قاجاریه بپردازد .

مقدمه
در بین پژوهش هایی که درباره قالی ایران تاکنون انجام گرفته است ، قالیهای تصویری کمتر مورد توجه قرار گرفته اند ،شاید تعداد کم این قالیها و نیز متفاوت بودن طرح آنها ، به نوعی باعث حضور نداشتن این قالیها در عرصه موضوعات پژوهشی شده باشد . از نظر تاریخی این قالیها از سده 13هجری در ایران رواج یافته و تولید شده اند ، بنظر می رسد پیدایش این نوع طرح و نقشه در قالی ایران می تواند در بطن برخی از تحولات اجتماعی عصر قاجاریه نهفته باشد ، حضور تصویر انسانی به شکل پرتره به روی قالیها کندتر از دیگر هنرها بوده است .
با این حال در دوره های خاص ، برخی تصاویر افراد و مخصوصا پادشاهان که در تابلوی نقاشی و یا عکاسی حضور دارند ، نیز طراحی و بافته می شود . این قالیهای عمدتا به صورت سفارشی تولید شده اند ، زیرا محدودیتهایی همچون ابعاد نامناسب تجاری ،طرح و رنگ محدود و در اکثر موارد کپی برداری از تصاویر موجود در آثار هنری دیگر، مواجه نشدن با استقبال فراگیر در بازار مصرف و... را به همراه داشته است . بافندگان قالیهای تصویری ،بیش از هر تصویر و موضوع دیگر ، تصاویر شاهان را بر روی قالیچه های خود آورده اند ولی هر کدام از آنها ویژگی های خاصی را نیز دارا هستند و از طرفی دیگر حضور شاهانی مدنظر قرار گرفته است که تاریخ ساز بوده اند و از نظر پشتوانه فرهنگی ، در میان شاهان اساطیری جایگاه رفیعی را به خود اختصاص داده اند . در این مقاله به دلیل کمبود منابع و عدم مطالب گسترده در باب قالیچه های تصویری به اختصار به چگونگی وتقسیم بندی قالیهای شهری و روستایی و عشایری ونقش قالیهای تصویری درابعاد فرهنگی واجتماعی می پردازیم .

تاریخچه قاجاریه :
در این دوران طولانی صد وچندساله تحولات و رویدادهای بسیاری در ایران رخ داد که آثار آن هنوز هم در جامعه دیده می شود رهبران قاجار ابتدا قدرت خود را از نظام قبیله ای آغاز کردند ، سرانجام بعنوان پادشاهان ایرانی در سطح جهان شناخته شدند . این دوره طولانی و مهم از چند جهت حائز اهمیت است :
در این دوره است که سیاستها ی استعماری اروپائیان در ایران نفوذ می کند.در این دوره ایران وارد جنگهای طولانی باروسیه می شود و در نتیجه بسیاری از مناطق قلمرو حکومتی را از دست می دهد .
در این دوره مرزهای طبیعی ایران تغییر می کند و مناطق زیادی از ایران جدا می شود . این دوره از لحاظ فکری و اندیشه ای و ساختار حکومتی قابل توجه است . انقلاباتی که در این دوره رخ می دهد ،زمینه ساز تحول اجتماعی سیاسی عظیمی در ایران می شود .
وجود شخصیتها و روشنفکران و اصلاح گران ، مسائل مهمی را در این دوره ایجاد کرده اند .
شاهان قاجار به ترتیب : 1- آقا محمدخان 2- فتحعلی شاه 3- محمدشاه 4- ناصرالدین شاه 5- مظفر الدین شاه 6- محمدعلی شاه 7- احمدشاه
ویژگی های حکومت ناصرالدین شاه قاجار :
حکومت 50 ساله ناصرالدین شاه سرشار از وقایع و حوادث مهم تاریخ سلسله قاجار است . در این دوره دولت انگلیس روابط سیاسی خود را با ایران بسط می دهد و به اخذ امتیازات و مزایایی نظیر امتیازات عهدنامه ترکمنچای به روسیه داده می شود . در نتیجه نفوذ سیاسی و اقتصادی بیگانگان در ایران ، در این دوره به حد کمال می رسد و استقلال و حیات اقتصادی ملت ایران بیش از هنر زمان دیگر متزلزل می شود .
خوش بینی فوق العاده شاه به بیگانگان باعث می شود که بسیاری از منافع کشور را به نفع بیگانگان از دست دهد . در پایان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار کم کم افکار انقلابی و زمزمه آزادی طلبی ظهور می کند و زمینه انقلاب مشروطیت فراهم می گردد . Rasekhoon.net /article/show/132713

نوشته: فاطمه حسینی منش

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است