منو
نقوش و طرح های فرش

آشنایی با گلیم (قسمت اول)

توسط Hamed
19 اسفند، 1398
آشنایی با گلیم (قسمت اول)

گلیم دست بافتی است بدون پرز که با نخ خامه پشمی (البته درایام قدیم) و یا پنبه ای، مصنوعی (آنیلینی،کرومی،اکرلیک) به صورت تار وپود بافته میشود و در بافت آن از نخ یک لای 5-3 استفاده می شود ...

گلیم دست بافتی است بدون پرز که با نخ خامه پشمی (البته درایام قدیم) و یا پنبه ای، مصنوعی (آنیلینی،کرومی،اکرلیک) به صورت تار وپود بافته میشود و در بافت آن از نخ یک لای 5-3 استفاده می شود .هر چه قدر لایه نخ کمتر باشد کیفیت گلیم بافته شده بهتر می باشد. شاید گلیم نوع ساده قالی باشد روی این اصل می توان پذیرفت که بافت گلیم قبل از ابداع قالی رواج داشته است. آثار به دست آمده در آرامگاه فراعنه مصر 2500 سال قبل از میلاد نشان از وجود گلیم در آن زمان دارد. گلیم ها عموما با نقوش شکسته (هندسی) بافته میشوند. این نقوش بیشتر شامل لوزی، سه گوش، چهار گوش، انواع گل، بوته، ترمه، شش گوش، انواع حیوانات اهلی و درنده و نیز بسیاری از نقوش دیگر میشود. قدیمی ترین گلیم بافته شده در مصر به دست آمده است. البته در کشور هایی مانند هند، چین، افغانستان، پاکستان و دیگر کشورهای خاورمیانه بافت گلیم صورت میگیرد. گلیم بافت ها انواع گوناگونی دارند که میتوان به گلیمچه، مسند، خورجین، ورنی، جوال و... اشاره کرد. در کشور ما ایران بیشتر گلیم ها در استان های فارس، مشهد، کردستان، یزد، اردبیل، گرگان، کرمان بلوچستان، آذربایجان و ... بافته میشوند. گلیم های متوسط معمولا دارای ابعاد یک متر در دو متر، مسندها 150در 100 و پا دری ها در ابعاد 90 در 60 می باشند. گلیم های ایرانی به دو روش: کرباس و صوفی نیز در دارهای عمودی یا ایستاده، افقی یا زمینی بافته میشوند. یک گلیم بافته شده شامل اجزای زیر میشود: گیس باف یا زنجیره بافی، کناره سفید رنگ و یا طبق سلیقه خود بافنده، شیرازه، ملیله کاری، حاشیه ساده، حاشیه همراه متن، زمینه وخودنقش. گلیم هرسین که مربوط به استان کرمانشاه است از شهرت خاصی برخوردار است. گلیم ورنی که مربوط به استا ن آذربایجان ست به ظاهر مانند فرش ولی فاقد پرز میباشد که روی این نوع گلیم ها نقش برجسته ایجاد میکنند و امروزه در بازار نوع ماشینی آن به نام گلیم – فرش موجود می باشد. گلیم دورو مربوط به استان اردبیل است که هر دو طرفش به یک شکل است که از تنوع رنگ و نقوش زیادی برخوردار است.

گلیم چیست:

گلیم نوعى فرشینه است با بافتى ساده که با پشم و پنبه و در مواردى با پشم و موى بز بافته مى‌شود. نخ‌هاى تاروپود یک در میان از زیر و روى یکدیگر مى‌گذرند. مانند بافت سادهٔ یک سبد. گلیم به‌ عنوان یک صنعت دستى زنانه در مناطق عشایرى و روستایى ایران رواج دارد. گلیم بافی از دیر باز در میان ایلات و عشایر ایران رواج داشته است. گلیم به عنوان کف پوش زینت بخش چادر عشایر یا خانه روستایی بوده است. گلیم با بافتی ساده و ابتدایی که از درگیر شدن تار وپود به صورت یک در میان با دست عبور داده می شود و به وسیله ضربه شانه محکم می گردد و بافته می شود این بافت ساده همانند شیوه کوچ نشینی و ایلات یادگار ادوار پیش از تاریخ است و تاریخ هشت تا ده هزار ساله را بر دوش می کشد. خانواده عشایری به عنوان یک بنیاد اقتصادی کوچک عمل می کند و با دامپروری و گله داری معیشت خانواده و در نتیجه معیشت ایل اداره می شود. نقوش گلیم بطور سینه به سینه از روزگارهای گذشته بر جای مانده است اکثر نقوش هر منطقه با نقش قالی همان منطقه یکی بوده ویا ریشه مشترک دارد. ولی به علت نوع بافت گلیم نقوش آن هندسی و انتزاعی تر و قالی به علت وجود گره ها و پرزها نقوش به صورت مد و نزدیکتر به طبیعت دیده می شود. اما تحولات گوناگون شصت و چند سال اخیر در سرزمین‌هاى بافنده‌ گلیم، آثار نامطلوبى بر تولید سنتى این نوع دست‌بافت باقى گذارد؛ که بیشتر در گلیم‌هاى جدید دیده مى‌شود، که بنا بر تقاضاى خریداران غربى بافته مى‌شود. کارهاى سفارشى و تولیدات انبوه تجاری، تمایل و نیاز را به بافت گلیم به سبک قبیله‌اى و روستایى از بین برده است. گلیم‌هاى ایران نسبت به گلیم‌هاى ترک و آفریقاى شمالى از تنوع و گوناگونى بیشترى برخوردار است. تعداد قبایل و ریشه‌هاى متفاوت آنها در ایران بسیار است.
در طول قرن‌هاى متوالی، سلطنت‌ها و دولت‌هاى گوناگون با فتوحات تاخت و تازهاى خود و بیرون راندن اهالى بومى و جایگزین کردن انسان‌هایى از کشورهاى دوردست، چون مغولستان و یونان، نوعى هرج و مرج در بافت سنتى کشور پدید آوردند. اغتشاشاتى که در اثر نفوذ فرهنگ‌هاى مختلف و جابجایى قبایل چادرنشین در مرزهاى ملى و بین‌المللى پدید آمده موجب شد تا تخمین ریشهٔ اصلى بعضى قبایل مشکل شود و خریداران ترجیح دهند براى تشخیص محل دقیق بافت گلیم‌ها، آنها را مستقیماً از بافنده خریدارى کنند. نام‌گذارى‌ها نیز مشکلات بیشترى در این رابطه ایجاد کرده است. مثلاً یک گلیم مى‌تواند بنام قبیله‌اى که در آن بافته شده، شهرى که در آن پیدا شده، یا سبکى که در بافت آن بکار رفته نام‌گذارى شود. از طرفى بافندگان این گلیم‌ها ممکن است با افراد قبایل دیگر ازدواج کنند و ریشهٔ قبیله‌اى مشخصى نداشته باشند.

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است